EcoDesign: Τι είναι και τι δεν είναι οικολογικός σχεδιασμός

Νέα «φιλοσοφία» καταναλωτικής συμπεριφοράς σε περίοδο λιτότητας

Η βιώσιμη (ή αειφορική, ή πράσινη) ανάπτυξη (Sustainable Development) αποτελεί έννοια-κλειδί στον 21ο αιώνα και μία μεγάλη πρόκληση για όλη την ανθρωπότητα.

Το ξύλο βρίσκεται στην καρδιά της βιώσιμης ανάπτυξης.

Για τους επιπλοποιούς και ξυλουργούς η βιώσιμη ανάπτυξη, δραστηριότητα, κατασκευή, παραγωγή κτλ. είναι μια έννοια πολύ γνωστή και οικεία, αφού η χρήση του ξύλου και των άλλων υλικών, υπό την έννοια της εξοικονόμησης, ήταν ανέκαθεν αυτονόητη.

Εκείνα τα χρόνια τα έπιπλα κατασκευάζονταν από τους παλαιότερους επιπλοποιούς για την «αιωνιότητα».

Η ιδέα της βιωσιμότητας ανέκαθεν δεν είχε εχθρό την κατανάλωση του ξύλου, αφού σύμφωνα με τη δασοκομική αρχή της αειφορίας, από το δάσος υλοτομείται τόση ξυλεία, όση είναι αυτή που αναγεννιέται στα όρθια δέντρα.
Εχθρός της βιωσιμότητας ήταν μόνο το «σαράκι» του ξύλου.

Το ξύλο, λοιπόν, αυτός ο συνεργάτης του επιπλοποιού και του ξυλουργού, είναι ένα ανανεώσιμο και βιώσιμο υλικό.
Έτσι, θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι όλα είναι μια χαρά, αν δεν υπήρχε στον άνθρωπο η «καταναλωτική επιθυμία», η οποία χρησιμοποιείται πανέξυπνα από το μάρκετινγκ και τους πωλητές.

Παράλληλα, επειδή όλοι είμαστε συνδικαιούχοι της παγκοσμιοποίησης, προϊόντα που κατασκευάζονται συχνά σε χώρες με χαμηλούς μισθούς και κάτω από αμφισβητήσιμες συνθήκες, φθάνουν στον τόπο μας πολύ γρήγορα, ενώ διαρκώς εμφανίζονται στις αγορές νέα προϊόντα.

Μπροστά σ’ αυτή την κατάσταση, λοιπόν, εμείς ως καταναλωτές, τι πρέπει να κάνουμε;

Να στηρίζουμε τη γρήγορη κατανάλωση αγοράζοντας εφήμερα προϊόντα ή να κάνουμε αγορές επενδύοντας στην ποιότητα, την καλή κατασκευή και την ανθεκτικότητα μιας πόρτας, ενός παραθύρου, ενός επίπλου κτλ.;

Το σπίτι και οι διάφορες κατασκευές όπως τα έπιπλα και τα κουφώματα που περιέχονται σε αυτό, δεν είναι για βραχυπρόθεσμη κατανάλωση.
Αυτό αποτελεί βασική προϋπόθεση.
Συνεπώς όλες οι κατασκευές που αφορούν την κατοικία πρέπει να σχεδιάζονται, να δομούνται και να αποδομούνται έτσι που οι φυσικοί πόροι να χρησιμοποιούνται με βιώσιμο τρόπο.

Αυτό σημαίνει ότι όλες οι κατασκευές πρέπει να χαρακτηρίζονται από τη λειτουργικότητα, την εξοικονόμηση ενέργειας και κόστους, τη διάρκεια στο χρόνο και τη χρήση φιλικών προς το περιβάλλον υλικών.
Επίσης, δεν πρέπει να εγκυμονούν κινδύνους κατά την κατασκευή, τη χρήση, την κατεδάφιση και την ανακύκλωση.

Προς το παρόν, η βιωσιμότητα των κτιρίων πιστοποιείται βάσει των εθελοντικών συστημάτων, όπως είναι τα LEED, BREΕAM, ΒΝΒ ή DGNB, διότι η ατομική αξιολόγηση ενός προϊόντος είναι δύσκολη.
Αυτό γίνεται καλύτερα κατανοητό με το παράδειγμα της ηχομόνωσης.

Τα ηχομονωτικά παράθυρα κάνουν τη ζωή άνετη και βελτιώνουν την υγεία σ’ ένα κτίριο κοντά στο αεροδρόμιο, αλλά σε μια ήσυχη κατοικημένη συνοικία από την άλλη πλευρά, το μέτρο αυτό είναι περιττό.
Η προσέγγιση αυτή μας οδηγεί στον οικολογικό σχεδιασμό και σε μια νέα καταναλωτική συμπεριφορά.

Οικολογικός σχεδιασμός (Ecodesign ή EcoDesign) δεν είναι απλά να κατασκευάζουμε περισσότερα παγκάκια στα πάρκα από ανακυκλωμένα υλικά, αλλά στην έννοιά του περιέχονται η χρηστικότητα, η αντοχή, οι επιδιορθώσεις και τα οφέλη τους.
Απλά θα λέγαμε ότι οικολογικός είναι ο σχεδιασμός που βοηθάει τους ανθρώπους και το περιβάλλον.

Ο οικολογικός σχεδιασμός είναι μια νέα «οικονομική φιλοσοφία» για τον σχεδιασμό των προϊόντων, η οποία αποσκοπεί στη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής των προϊόντων.

Τα έπιπλα που προορίζονται να αντέξουν στο χρόνο είναι προϊόντα οικολογικού σχεδιασμού

Σήμερα η ποιότητα των προϊόντων, η συντήρηση, η επισκευή και οι υπηρεσίες πριν και μετά την πώληση έχουν περισσότερο βάρος σε σχέση με το παρελθόν.

Ο οικολογικός σχεδιασμός περιλαμβάνει όχι μόνο τα υλικά αγαθά, αλλά και τις φιλικές προς το περιβάλλον και προς το χρήστη υπηρεσίες, όπως είναι π.χ. οι εταιρείες ενοικίασης αυτοκινήτων οι οποίες λειτουργούν σαν τράπεζες που μισθώνουν αυτοκίνητα σε ιδιώτες κάτω από το σύνθημα «χρήση αντί ιδιοκτησία» (των πόρων).

Πίσω από αυτή την επιχειρηματική πλατφόρμα είναι υπό εξέλιξη στην αγορά μια νέα «οικονομική φιλοσοφία», η οποία εξαπλώνεται διαρκώς και σε άλλα προϊόντα, γιατί είναι οικονομικά επιτυχής, συμβάλλει στο υγιές περιβάλλον και είναι χρήσιμη για τον καταναλωτή.

Για τις κατοικίες και τα κτίρια, καθώς και τα προϊόντα που περιέχονται σε αυτά, όπως έπιπλα κτλ., αυτό το νέο επιχειρηματικό μοντέλο αποβλέπει στη χρήση και την απολαβή της προστιθέμενης αξίας της κατοικίας, του κτιρίου, των επίπλων κτλ. από τους πελάτες και δεν αποβλέπει στην ιδιοκτησία.

Γιατί θα πρέπει να λειτουργεί με χρηματοδοτική μίσθωση μόνο ο τομέας ενοικίασης των αυτοκινήτων;

Δεν θα μπορούσε και ο οικοδομικός τομέας να προσφέρει και να πουλάει χρήση 20 ή 30 ετών για κατοικίες, εξοχικά, γραφεία κτλ. συμπεριλαμβανομένων των επίπλων και της συντήρησης και ως εκ τούτου να προσελκύει έτσι πελάτες;

Βέβαια, η χρηματοδοτική μίσθωση χρησιμοποιείται ήδη με επιτυχία στα εμπορικά ακίνητα, όπου η έμφαση δίνεται στην ποιότητα, τη συντήρηση και τη χρήση.

Αλλά η νέα οικονομική φιλοσοφία του οικολογικού σχεδιασμού πρέπει να εξαπλωθεί και προς άλλους τομείς, γιατί η μείωση των πόρων, η αύξηση των τιμών των βασικών εμπορευμάτων και οι αυστηρότερες απαιτήσεις για την προστασία του περιβάλλοντος οδηγούν προς αυτή την κατεύθυνση.

Ακόμη και αν εξακολουθούμε να αγνοούμε τα διάφορα πρότυπα αξιολόγησης, όπως αυτά που μνημονεύσαμε, οφείλουν και οι καταναλωτές και οι επιχειρηματίες να μετατοπίσουν το επίκεντρο του ενδιαφέροντος από την ιδιοκτησία και την παραγωγή, αντίστοιχα, στη χρήση.

Συμπερασματικά, λοιπόν, πέρα από τα οικολογικά οφέλη, η προσφορά του οικολογικού σχεδιασμού ή τη νέας «οικονομικής φιλοσοφίας» όπως την σκιαγραφήσαμε, είναι διττή:

Στους καταναλωτές προσφέρει τη δυνατότητα να εστιάσουν το ενδιαφέρον τους στην ποιότητα, την άνεση, την ασφάλεια και την εξοικονόμηση ενέργειας που παρέχουν τα προϊόντα, καθώς και στο χαμηλότερο κόστος συντήρησης τους.

Στους επιχειρηματίες δίνει τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν ως όπλο τα παραπάνω επιχειρήματα ενάντια στις χαμηλότερες τιμές της αγοράς που χαρακτηρίζουν τα εισαγόμενα προϊόντα.

Πηγή: Ενημερωτικό υλικό για το κοινό του γερμανικού ινστιτούτου IFT Rosenheim www.ift-rosenheim.de Το IFT Rosenheim είναι τεχνικό ινστιτούτο έρευνας, δοκιμών και πιστοποίησης για την οικοδομική δραστηριότητα.