Μοριοσανίδες και MDF: Το πρόβλημα της φορμαλδεΰδης

Η σήμανση Ε0 και Ε1

Τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη όλες οι ξυλοβιομηχανίες έχουν μειώσει ή μηδενίσει τις εκπομπές αερίου φορμαλδεΰδης από τα πάνελ ξύλου – μοριοσανίδες και ΜDF- παράγοντας τα προϊόντα με τη σήμανση Ε1 και Ε0, με εκπομπές φορμαλδεΰδης κοντά στα επίπεδα ή στα επίπεδα του φυσικού ξύλου, αντίστοιχα. Τα προϊόντα αυτά τα τελευταία χρόνια διατίθενται ευρέως στην αγορά.

formadeidi-ylika

Παράλληλα, απαγορεύτηκε και στις 27 χώρες της Ε.Ε. η κυκλοφορία πάνελ ξύλου χωρίς τα παραπάνω σήματα Ε1 και Ε0, είτε αυτά παράγονται στην Ευρώπη, είτε εισάγονται από τρίτες χώρες.

Αυτή είναι η λύση που βρέθηκε προς το παρόν για ένα πρόβλημα που κατά καιρούς έχει θορυβήσει την κοινή γνώμη, όσες φορές τα μίντια πρόβαλαν την άποψη ότι οι μοριοσανίδες και το ΜDF είναι υλικά που εγκυμονούν κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία, παρά το γεγονός ότι η κατανάλωσή των υλικών αυτών παγκοσμίως τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ανέρχεται σε αστρονομικά νούμερα!!!

Έτσι, παρά την τρομοκρατία των μίντια, τόσο οι εργαζόμενοι με αυτά τα υλικά, όσο και οι τελικοί καταναλωτές, όπως λέει και μια διαφήμιση επίπλων, τώρα μπορούν να … αναπνέουν ευκολότερα και να αισθάνονται άνετα και ασφαλείς στο σπίτι τους, ξέροντας ότι τα έπιπλά τους δεν έχουν φορμαλδεΰδη

Βέβαια, το θέμα δεν δημιουργήθηκε εκ του μηδενός. Όπου υπάρχει καπνός, υπάρχει και φωτιά.

Στις 15 Ιουνίου 2004 η Διεθνής Υπηρεσία Έρευνας του Καρκίνου-IARC (με έδρα τη Λυών της Γαλλίας), που ανήκει στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), αποφάσισε τελεσίδικα, κατόπιν πολύχρονων ερευνών και αντεγκλήσεων, να συμπεριλάβει τη φορμαλδεΰδη στον κατάλογο των καρκινογόνων ουσιών με το σκεπτικό, όπως ανακοινώθηκε, ότι αρκετά στοιχεία αποδεικνύουν πως η φορμαλδεΰδη προκαλεί καρκίνο του ρινοφαρυγγικού συστήματος.

Ως προς τις ενδείξεις ότι ίσως προκαλεί και λευχαιμία, η ομάδα εργασίας του IARC ανακοίνωσε πως δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία και πως πρέπει να γίνουν και άλλες έρευνες πάνω στο θέμα κατά πόσο η φορμαλδεΰδη μπορεί να είναι υπεύθυνη για την εμφάνιση λευχαιμίας.

Πρέπει να διευκρινίσουμε ότι δεν υπάρχει τίποτα σ’ αυτόν τον κόσμο – συμπεριλαμβανομένων και ημών των ανθρώπων- που να μην περιέχει φορμαλδεΰδη.
Αλλά, αν θέλουμε να ακριβολογούμε, όταν λέμε ότι ένα προϊόν είναι χωρίς φορμαλδεΰδη, εννοούμε ότι έχει παρασκευαστεί χωρίς την προσθήκη φορμαλδεΰδης.

Έχουμε ήδη επισημάνει ότι η μάζα των μοριοσανίδων και του MDF περιέχει ίνες ξύλου σε ποσοστό περισσότερο από το 90% κατ’ όγκο και το υπόλοιπο 10% περίπου καταλαμβάνει η κόλλα.

Όταν η κόλλα των πάνελ είναι η ουρία/φορμαλδεΰδη, εκλύεται από την κόλλα στον αέρα η ελεύθερη φορμαλδεΰδη, η οποία επίσης εκλύεται και από άλλες πηγές όπως τα υφάσματα, τα χαλιά, ο καπνός του τσιγάρου, τα απολυμαντικά, διάφορα φρούτα και λαχανικά, τρόφιμα κτλ.

formaldeidi-trofima

 

Οι ατμοί φορμαλδεΰδης εκπέμπονται με πολύ αργό ρυθμό και μετά από μερικές ώρες αποσυντίθενται. Η εκπομπή των ατμών εξασθενεί όσο περνάει ο χρόνος της χρήσης των επίπλων/επιπλώσεων.

Στην αρχή και όταν οι ατμοί είναι σε μικρή ποσότητα «δεν κινδυνεύουν καθόλου τα άτομα που εκτίθενται» (επίσημη διαπίστωση Παγκοσμίου Οργανισμού Υγείας που μεταφέρουμε με αίσθηση ευθύνης).

Πρακτικά, σ’ έναν κλειστό χώρο η ύπαρξη φορμαλδεΰδης σε ανησυχητική συγκέντρωση γίνεται αισθητή από την χαρακτηριστική οσμή της και από το τσούξιμο στα μάτια, σε μερικούς ανθρώπους.

Σε μεγάλη συγκέντρωση, ο ερεθισμός των ματιών, της μύτης και του λάρυγγα αρχίζει να γίνεται οξύς και να προκαλεί κάψιμο και τσούξιμο του λάρυγγα.

Ωστόσο, μερικοί άνθρωποι έχουν αλλεργικές αντιδράσεις ακόμη και σε ελάχιστες ποσότητες. Στην περίπτωση αυτή, αλλά και για κάθε περίπτωση, για την αντιμετώπιση του προβλήματος των εκπομπών της φορμαλδεΰδης προτείνονται τα παρακάτω μέτρα:

– Αγοράζετε προϊόντα από αξιόπιστη πηγή, στα οποία έχουν χρησιμοποιηθεί πάνελ ξύλου που φέρουν τις σημάνσεις Ε1 ή Ε0 (χαμηλής ή μηδενικής έκλυσης φορμαλδεΰδης, αντίστοιχα).

– Αερίζετε το δωμάτιο, κυρίως όταν έχουν εγκατασταθεί έπιπλα και επιπλώσεις που έχουν κατασκευαστεί πρόσφατα και οι επιφάνειές τους είναι από πάνελ. Στην κουζίνα, κατά τη διάρκεια του μαγειρέματος, η άνοδος της θερμοκρασίας λόγω λειτουργίας των ηλεκτρικών συσκευών και η παρουσία ατμών από τα φαγητά αυξάνουν την έκλυση φορμαλδεΰδης. Στην περίπτωση αυτή πρέπει να ακολουθεί αερισμός, που έτσι κι αλλιώς συνήθως γίνεται για τις οσμές.

Επίσης, στο εργοστάσιο επεξεργασίας πρέπει να αερίζεται ο χώρος όπου αποθηκεύονται τα πάνελ για μερικές εβδομάδες .

– Μην χρησιμοποιείτε έπιπλα/επιπλώσεις όπου φαίνεται το γυμνό πάνελ (πυρήνας) των επιφανειών τους. Πρέπει οι δύο όψεις και τα τέσσερα περιθώρια του πάνελ να είναι σφραγισμένα. Με επενδυτικό φύλλο (καπλαμάς, φόϊλ, χαρτί μελαμίνης κτλ.) οι όψεις και με ταινία, ή πηχάκι, ή βερνίκι κτλ. τα περιθώρια.

Στα ράφια οι οπές που ανοίγονται για τη στήριξη των ραφιών και μένουν αχρησιμοποίητες πρέπει να καλύπτονται με το ειδικό πινεζάκι που διατίθεται στο χρώμα της μελαμίνης.

Εφόσον παίρνουμε τις παραπάνω προφυλάξεις, οι οποίες απλά απαιτούν την προσοχή του καταναλωτή, δεν υπάρχει κανένας λόγος ανησυχίας όταν πρόκειται να αγοράσουμε έπιπλα και επιπλώσεις με μεγάλη παρουσία επιφανειών από επενδεδυμένα πάνελ ξύλου, όπως ντουλάπες, ντουλάπια, πάγκους, βιβλιοθήκες, τραπέζια κτλ.

formaldeidi-kai-ygeia-5

Κατά πολύ μικρότερη είναι η εκπομπή αερίου από το κόντρα πλακέ εσωτερικής χρήσης, αφού η ποσότητα της κόλλας που χρησιμοποιείται κατά την παραγωγή του κόντρα πλακέ είναι το 1/3 της ποσότητας της κόλλας που χρησιμοποιείται στην παραγωγή των μοριοσανίδων και του MDF.

Και ασφαλώς είναι ασήμαντες οι εκπομπές αερίου από πλακάζ, πάνελ σύνθετου ξύλου και ταμπλά ιδιοκατασκευής ξυλουργού, τα οποία είναι προϊόντα φυσικής ξυλείας (μασίφ).

Η ουρία-φορμαλδεΰδη – η «πέτρα του σκανδάλου» – είναι μία κόλλα της κατηγορίας των συνθετικών ρητινών.
Οι συνθετικές ρητίνες δεν έχουν καμία σχέση με το ρετσίνι (ρητίνη) των πεύκων, όπως θα νόμιζε κανείς λόγω της ομόηχης λέξης, αλλά παράγονται από πετρέλαιο και γαιάνθρακες και ονομάζονται έτσι γιατί έχουν εμφάνιση όμοια με τις φυσικές ρητίνες.

Η ουρία-φορμαλδεΰδη παρά τα αρνητικά της, χρησιμοποιείται γιατί είναι αυτή που προσδίδει στο πάνελ την επιθυμητή μηχανική αντοχή και γιατί έχει χαμηλό κόστος.
Η μερική ή ολική αντικατάσταση της ουρίας-φορμαλδεΰδης με άλλες κόλλες συνθετικών ρητινών, όπως η ουρία-μελαμίνη, (ή η φαινόλη-φορμαλδεΰδη), περιορίζει ή εξαφανίζει το πρόβλημα έκλυσης αερίου φορμαλδεΰδης, αλλά με κάποιο οικονομικό κόστος της τάξης του 20-30% του συνολικού κόστους, το οποίο δεν είναι αμελητέο.

Με το σκεπτικό αυτό παράγονται τα πάνελ Ε1 και Ε0, ωστόσο η επιστήμη και η τεχνολογία του ξύλου δεν έπαψαν ποτέ να αναζητούν λύσεις για το θέμα της κόλλας και προς άλλες κατευθύνσεις, ώστε να μειωθεί μεν το κόστος παραγωγής και η τιμή του προϊόντος, αλλά χωρίς να αλλοιωθεί η μηχανική αντοχή των προϊόντων. Τελευταία, π.χ. γίνονται πειραματισμοί με κόλλες που παράγονται από πατάτες και από μανιτάρια.

Μέχρι να βρεθεί μια καινοτόμος ιδέα, η λύση θα είναι τα πάνελ Ε1 και Ε0.