Πότε και γιατί οι ξύλινες κατασκευές απειλούνται από τα ξυλοφάγα έντομα

Κάθε χρόνο με τον ερχομό της άνοιξης και του καλοκαιριού λόγω της αλλαγής των κλιματικών συνθηκών αυξάνονται τα κρούσματα προσβολής των ξύλινων κατασκευών – κυρίως σε καινούρια παρκέτα, έπιπλα, κουφώματα – από τα ξυλοφάγα έντομα.

Το θέμα είναι παλιό. Μάλιστα μερικές φορές έχει φθάσει και στα δικαστήρια. Οπότε ως καταναλωτές και χρήστες προϊόντων μασίφ ξύλου είναι χρήσιμο κι ας είναι αχρείαστο να γνωρίζετε σε ποιες περιπτώσεις στην Ελλάδα προκύπτει το πρόβλημα, πως θα μπορούσε αυτό να αποφευχθεί και τι μπορούμε να κάνουμε αν μας προκύψει.

Θέσαμε λοιπόν τα ερωτήματα αυτά σε δύο επαγγελματίες που κατέχουν το θέμα από την πρακτική πλευρά του, καθώς είναι μέρος της δουλειάς τους, οι οποίοι – ο καθένας από την πλευρά του- μας είπαν τα παρακάτω που θα σας λύσουν τις σχετικές απορίες του θέματος:

ΖΑΧΑΡΙΟΥ Α. ΔΑΜΙΑΝΟΣ – Ξυλεμπορική εταιρία που εξειδικεύεται εδώ και πολλά έτη στην πώληση μασίφ ξυλείας:

Απ’ όλα τα ξυλοφάγα έντομα στην Ελλάδα σήμερα συναντάται βασικά μόνο το σαράκι του ξύλου λόγω των έντονων κλιματικών φαινομένων, όπως είναι π.χ. ο καύσωνας, στη διάρκεια του οποίου θεωρείται βέβαιη η προσβολή ενός ξύλου από σαράκι, εφόσον το συγκεκριμένο ξύλο ανήκει στα ευπαθή είδη ξυλείας και εφόσον στην επιφάνεια του ξύλου έχει μείνει μετά την πρίση ή την κατεργασία του σομφός (aubier).

Τα ευπαθή στα ξυλοφάγα έντομα ξύλα, όπως τα ayous, limba, καρυδιά ελληνική, merandi κ.α. προσβάλλονται πριν αλλά και χρόνια μετά από τη στιγμή που έχουν υποστεί κατεργασία προκειμένου να παραχθούν προϊόντα όπως κορνίζες (ayous), παράθυρα και άλλα κουφώματα (merandi), έπιπλα (limba) κλπ.

Ο σομφός (η άσπρη επιφάνεια του ξύλου ενός κορμού ) πρέπει να αφαιρείται από μία ξυλόπλακα κατά την πρίση του κορμού ή στη δεύτερη κατεργασία του στο ξυλουργείο, καθώς είναι απόλυτα βέβαιο ότι το ξύλο αργά ή γρήγορα θα προσβληθεί από σαράκι εξαιτίας του σομφού.

Σε χώρες όπου δεν υπάρχουν ακραίες μεταβολές θερμοκρασίας, ούτε πολύ υψηλές θερμοκρασίες, όπως π.χ. η Γαλλία, ο σομφός (aubier) δεν αφαιρείται στην πρίση, με αποτέλεσμα όταν η ξυλεία αυτή εισαχθεί στην Ελλάδα (π.χ δρυς Γαλλίας) να είναι αναπόφευκτη η προσβολή της από σαράκι.

Στην περίπτωση αυτή η άτμιση μαζί με την ξήρανση είναι η αποτελεσματική μέθοδος προστασίας, καθώς με τον τρόπο αυτό θανατώνονται τόσο τα έντομα, όσο και τα αυγά τους.

Όμως αυτό δεν μας εξασφαλίζει πως τα κατεργασμένα προϊόντα που θα παραχθούν από το συγκεκριμένο ξύλο δεν θα προσβληθούν αργότερα από σαράκι, καθώς το έντομο προτιμά να εγκατασταθεί στο εκάστοτε ευπαθές ξύλο προκειμένου να κάνει τον κύκλο της ζωής του.

Το συμπέρασμα λοιπόν είναι πως επειδή ακριβώς οι κλιματικές συνθήκες είναι διαφορετικές σε κάθε χώρα, δεν είναι όλοι σε θέση να χρησιμοποιούν τα ίδια είδη ξυλείας με τον ίδιο τρόπο, χωρίς δυσάρεστα αποτελέσματα.

Στην Ελλάδα η παρουσία σομφόξυλου στα κουφώματα από μεράντι είναι άκρως επικίνδυνη

Ένα συχνό και πολύ γνωστό παράδειγμα είναι η χωρίς προβλήματα και ευρέως διαδεδομένη
χρήση της ξυλείας meranti στη Γερμανία για την παραγωγή κουφωμάτων, (πορτών, παραθύρων κλπ), όταν η χρήση του συγκεκριμένου είδους ξυλείας στη Ελλάδα καθίσταται ιδιαίτερα προβληματική και επικίνδυνη όσον αφορά την προσβολή του από σαράκι.

www.zachariou-timber.net

Σημείωση: Από τη βιβλιογραφία η φυσική αντοχή των διαφόρων ειδών ξύλου στα ξυλοφάγα έντομα εμφανίζεται ως εξής:

ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΑ ΕΝΤΟΜΑ

Πολύ ανθεκτικά: Κυπαρίσσι, ίταμος, κέδρος, δρυς εκτός ευθυφλοίον (Ε), μαχόγκανι Αμερικής, τικ, αζομπέ.
Ανθεκτικά: Χαλέπιος πεύκη (Ε), λάρικα, ψευδοτσούγκα, πιτς – πάϊν, σεκβόϊα δρυς ευθύφλοιος (Ε), ακακία (Ε), καστανιά (Ε), φτελιά (Ε), ελιά (Ε), καρυδιά (Ε), ευκάλυπτος, φράξος (Ε), λευκή λεύκη ιτιά, αβοντάϊρ, μακορέ, ακαγιού, παντούκ, παλίσσανδροι, σαπέλι, σίπο.
Όχι ανθεκτικά: Δασική πεύκη, μαύρη πεύκη, χαλέπιος πεύκη (Σ), κουκουναριά, θαλάσσια πεύκη, ελάτη, ερυθρελάτη, δρυς (Σ), ακακία (Σ), καστανιά (Σ), φτελιά (Σ), ελιά (Σ), καρυδιά (Σ), φράξος (Σ), γαύρος, οστρυά, πλάτανος, σφενδάμι, φιλύρα, σημύδα, οξνά, κλήθρα, λευκή λεύκη, αφάρα, μεράντι, (όλα τα είδη), ομπέχε, οκονμέ, ραμίν, τιάμα.

(Μέσα στην παρένθεση συμβολίζεται το Ε αν η αντοχή αφορά μόνο το Εγκάρδιο, το Σ μόνο το σομφόξυλο (aubier) και δεν αναφέρεται τίποτε αν η αντοχή είναι χωρίς διάκριση σομφού εγκαρδίου).

Χάρης Λαμπρούκος – Γεωπόνος από την εταιρεία ΕΝΤΟΜΟΚΙΛ με έδρα τον Πειραιά και με αντικείμενο απολυμάνσεις, απεντομώσεις, μυοκτονίες:

Το ξύλο είναι ένας ζωντανός οργανισμός και υπόκειται και αυτό σε όλες προσβολές που αντιμετωπίζουν όλα τα οργανικά υλικά (ξύλο – χαρτί – ύφασμα και δέρμα).

Με τις υπάρχουσες μεθόδους δεν είναι δυνατόν να προφυλάξουμε οιονδήποτε είδος ξύλου σε οιανδήποτε μορφή και αν ευρίσκεται (δάπεδο, οροφή, τέμπλα, έπιπλα, πόρτες, παράθυρα κλπ.) από πιθανές προσβολές ξυλοφάγων εντόμων.
Η μόνη μέθοδος η οποία θα μπορούσε θεωρητικά να εφαρμοστεί είναι να κλείσουμε το ξύλινο αντικείμενο σε μία γυάλινη σφαίρα, οπότε αποκλείουμε την είσοδο εντόμων.

Τα ξυλοφάγα έντομα ονομάστηκαν έτσι διότι τρώνε μόνο ξύλο, το οποίο έχει μία ουσία, την κυτταρίνη, η οποία τα βοηθάει στην πέψη τους.

Το πρόβλημα με τα σαράκια είναι πολύ μεγάλο και στην Ελλάδα. Αυτό βοηθήθηκε πολύ με τις εισαγωγές ανεξέλεγκτης ξυλείας και ξυλείας από πυρκαγιές. Είναι ένα από τα αρνητικά αποτελέσματα της παγκοσμιοποίησης.

Τα ξυλοφάγα έντομα χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες:
Το σαράκι του ξύλου και οι τερμίτες.

ΣΑΡΑΚΙ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ.

Αυτή η ονομασία έχει καθιερωθεί από το λαό. Η επίσημη ονομασία τους είναι ξυλοφάγα έντομα.
Το πρώτο στάδιο της ζωής του εντόμου αυτού είναι το αυγό. Το θηλυκό έντομο αφήνει τα αυγά του σε κάποιο σημείο του ξύλου, όχι πολύ εμφανές για τον άνθρωπο. Τα αυγά σ’ ένα μήνα περίπου εκκολάπτονται (σκάνε όπως λέμε) και βγαίνει το σκουλήκι (η προνύμφη), η οποία εισέρχεται στο ξύλο και αρχίζει να το τρώει.
Αυτό είναι το δεύτερο στάδιο. Το δεύτερο αυτό στάδιο διαρκεί από 3 έως 10 χρόνια.
Σε αυτό το στάδιο οι προνύμφες τρώνε συνέχεια το ξύλο κάνοντας διαδρόμους.
Υπάρχουν έντομα που τρώνε το ξύλο κάτω από την επιφάνειά του και άλλα στην καρδιά του ξύλου και αυτά είναι και τα πλέον επικίνδυνα.

Όταν το έντομο φτάσει στο στάδιο ενηλικίωσης, παραμένει κάτω από την επιφάνεια του ξύλου, φτιάχνει ένα κουκούλι που καλύπτει όλο το σώμα του σαν πέπλο, νυμφώνεται (το στάδιο αυτό είναι το τρίτο και ονομάζεται νύμφη).
Το στάδιο αυτό διαρκεί περί τον ένα μήνα και ονομάζεται και pupa.

Στην διάρκεια αυτού του σταδίου το έντομο μεταμορφώνεται από σκουλήκι σε ώριμο έντομο (με κεραίες, φτερά, ποδαράκια κλπ.).
Κατόπιν τρυπάει το ξύλο και φεύγει από το ξύλο για να πάει να βρει το ταίρι του και να αρχίσει ο ίδιος βιολογικός κύκλος.

Εκείνο που θέλει ιδιαίτερη προσοχή είναι η έγκαιρη ανεύρεση του προβλήματος.

Οι τρυπούλες που παρατηρούμε με τα βουναλάκια σκόνης σημαίνει ότι έχουμε πρόβλημα.
Η τρύπα σημαίνει έξοδο του εντόμου. Άρα το να ρίχνουμε διάφορα εντομοκτόνα και κυρίως αεροζόλ μέσα στις τρυπούλες δεν έχει κανένα απολύτως αποτέλεσμα.

Το σαράκι του ξύλου το αντιλαμβανόμαστε και από τον θόρυβο που κάνει τρώγοντας το ξύλο. Τα έντομα αυτά ενεργοποιούνται με την άνοδο της θερμοκρασίας, προς την άνοιξη, σε πλήρη δε δραστηριότητα είναι τους καλοκαιρινούς μήνες, ενώ κατά τη διάρκεια του χειμώνα είναι σε λανθάνουσα κατάσταση και δεν ακούγονται, εκτός και εάν ο χώρος όπου ευρίσκονται θερμαίνεται.

Σε μία καινούργια ξύλινη κατασκευή που έχει παρατηρηθεί προσβολή στον πρώτο ή δεύτερο χρόνο από τη στιγμή της κατασκευής της, σημαίνει ότι το έντομο βρισκόταν μέσα στο ξύλο όταν παραδόθηκε στον πελάτη, διότι όπως προαναφέραμε το μικρότερο χρονικό διάστημα του δεύτερου σταδίου είναι 3 χρόνια.

Κατά την αγορά οιασδήποτε ξυλοκατασκευής καλό θα είναι να ζητάμε ένα πιστοποιητικό απεντόμωσης από τον πωλητή, προτού παραλάβουμε το αντικείμενο.

ΤΡΟΠΟΙ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ

Για το σαράκι του ξύλου υπάρχουν διάφοροι τρόποι καταπολέμησης:

Μέθοδος υποκαπνισμού. Η μέθοδος αυτή εφαρμόζεται για κάθε είδος ξυλοκατασκευής και γίνεται με τοξικά φάρμακα και αυστηρές προδιαγραφές ασφαλείας.
Πρέπει να προσεχθούν τα άλλα αντικείμενα που βρίσκονται στο χώρο απεντόμωσης για να μην καταστραφούν από το χρησιμοποιούμενο αέριο.

Μέθοδος καπνισμού. Προσοχή, η μέθοδος καπνισμού εφαρμόζεται μόνον σε άδεια αμπάρια ή αποθήκες για να εξοντωθούν έντομα που πετάνε ή ευρίσκονται στην επιφάνεια των ξύλων, των μετάλλων και λοιπών επιφανειών και δεν έχει διεισδυτική ικανότητα για να εισέλθει εντός του ξύλου και να εξοντώσει τα έντομα, όπως έχει η μέθοδος υποκαπνισμού, άρα δεν συνιστάται για απεντομώσεις ξύλων.

Κατά καιρούς εφαρμόζονται διάφοροι άλλοι, μέθοδοι αμφιβόλου αποτελέσματος (ψεκασμοί, επαλείψεις, ενέσεις, θερμότητα κ.ά.).

VE.LΟ.ΧΥ. Είναι μία 100% ατοξική μέθοδος που χρησιμοποιεί το άζωτο του αέρα. Εφαρμόζεται για την απεντόμωση κάθε οργανικού υλικού (ξύλο – χαρτί – ύφασμα και δέρμα), το οποίο μπορεί να μετακινηθεί δηλ. να τυλιχθεί. σε ειδικές νάϋλον σακούλες που κατασκευάζονται στον χώρο του πελάτη ανεξαρτήτου μεγέθους του αντικειμένου.
Η μέθοδος αυτή εφαρμόζεται στον χώρο του πελάτη και με την παρουσία του καθ’ όσον είναι ατοξική

ΤΕΡΜΙΤΕΣ

Οι τερμίτες είναι και αυτοί ξυλοφάγα έντομα και μοιάζουν πάρα πολύ με μυρμήγκια.
Οι υγροί τερμίτες κατοικούν μέσα στο έδαφος και κάνουν στοές σε βάθος 10 μέτρων διότι θέλουν υγρασία και σκοτάδι.
Επειδή και αυτοί έχουν άμεση ανάγκη για την πέψη τους την κυτταρίνη του ξύλου, μέσω στοών που κατασκευάζουν φτάνουν στο ξύλο και αρχίζουν να το τρώνε.
Μέσα σε μία φωλιά τερμιτών υπάρχουν διάφορες κάστες – κοινωνικές ομάδες- όπως οι εργάτες, οι οπλίτες και τα αναπαραγωγικά έντομα. Επίσης υπάρχουν τα αυγά και τα ατελή άτομα.

Όταν ο πληθυσμός της αποικίας φτάσει σε κάποιον αριθμό παράγονται κάποια άτομα, τα οποία μεταμορφώνονται σε πτερωτά ώριμα έντομα, τα οποία λέγονται σμηνουργοί.
Σε κατάλληλες καιρικές συνθήκες υγρασίας, θερμοκρασίας και ανέμων τα άτομα αυτά εγκαταλείπουν την αποικία και πηγαίνουν και δημιουργούν άλλη.

Το φαινόμενο αυτό λέγεται σμηνουργία και επειδή αυτά τα άτομα μοιάζουν με μυρμήγκια ο κόσμος τα συγχέει και πιστεύει, ότι είναι απλώς μυρμήγκια και δεν δίνει τη δέουσα προσοχή.

Όταν λοιπόν παρατηρήσουμε τα λεγόμενα πτερωτά μυρμήγκια ή μόνο τα φτερά τους, θα πρέπει να καλέσουμε τον ειδικό για να βεβαιωθούμε εάν πρόκειται ή για τερμίτες ή για μυρμήγκια.
Οι τερμίτες τρώνε το ξύλο, αλλά δεν δημιουργούν τρύπες, διότι τους ενοχλεί το φως καθ’ όσον είναι τυφλά έντομα και επίσης δεν κάνουν θόρυβο.

Θα πρέπει όταν παρατηρήσουμε αλλοίωση του χρώματος του ξύλου ή διαπιστώσουμε ότι υποχωρεί το ξύλο, διότι από μέσα είναι κούφιο, αμέσως να καλέσουμε τον ειδικό.

Το πρόβλημα αυτό έχει διαπιστωθεί, σε όλο τον ελλαδικό χώρο και έχει προκαλέσει πολλές και σοβαρές ζημιές σε ξυλοκατασκευές.
Βασική διαπίστωση είναι ότι σε όσους χώρους έχει διαπιστωθεί προσβολή τερμιτών υπήρχε ή βόθρος ή πηγάδι (υγρασία και σκοτάδι).

Η καταπολέμησης τους είναι δύσκολη και επίπονη και θα πρέπει προληπτικά να επαναλαμβάνεται με ειδικούς ψεκασμούς κάθε χρόνο και κυρίως την άνοιξη και το φθινόπωρο την περίοδο των βροχών.

www.entomokil.gr