ΚΕΝΤΡΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΔΡΥΜΑ ΣΤΑΥΡΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ: Η παρουσία και η απουσία του ξύλου στα κτίρια του ΚΠΙΣΝ

Το ΚΠΙΣΝ που παραδόθηκε πρόσφατα στο ελληνικό δημόσιο και στον κόσμο είναι ένα επικό έργο παγκοσμίου βεληνεκούς, για το οποίο ειπώθηκε χαρακτηριστικά ότι μετά την Ακρόπολη και τον Παρθενώνα είναι το επόμενο αξιοθέατο που πρέπει να δουν οι επισκέπτες της Αθήνας.

Το έργο ολοκληρώθηκε στα χρόνια της μεγάλης οικονομικής κρίσης της χώρας.

Σε αντίθεση με το άλλο μεγάλο έργο της Αθήνας της προηγούμενης δεκαετίας, το αεροδρόμιο ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ, στα κτίρια του ΚΠΙΣΝ το ξύλο ως διακοσμητικό υλικό έχει εντυπωσιακή παρουσία σε δύο χώρους του κτιρίου, στη βιβλιοθήκη και στην αίθουσα της Λυρικής Σκηνής.

Στα κτίρια του αεροδρομίου δεν υπήρχε ίχνος ξύλου όταν είχε δοθεί σε λειτουργία. Αν έλεγες «χτύπα ξύλο» έπρεπε να πας χιλιόμετρα μακριά από το αεροδρόμιο για να αγγίξεις ξύλο, αργότερα έγιναν κάποιες διακοσμήσεις εσωτερικών χώρων με βάση το ξύλο.

Στη βιβλιοθήκη και στην αίθουσα της Λυρικής Σκηνής του ΚΠΙΣΝ όλες οι επιφάνειες είναι κατασκευασμένες με επένδυση φυσικού ξύλου κερασιάς, του οποίου ο κοκκινωπός χρωματισμός αιχμαλωτίζει το μάτι του επισκέπτη και το όλο έργο …σου παίρνει τα μυαλά.

Λένε ότι πίσω από τη χρήση του ξύλου της κερασιάς κρύβεται ένας υπερήφανος ιδιοκτήτης ή διακοσμητής που θέλει να μας γοητεύσει.
Στην περίπτωση του ΚΠΙΣΝ αυτός είναι ο Ιταλός αρχιτέκτονας Renzo Piano και το καταφέρνει.

Ωστόσο, για την κατασκευή και τη διακόσμηση των κτιρίων δεν χρησιμοποιήθηκε καθόλου μασίφ ξύλο, παρόλο που ένας βασικός στόχος του έργου είναι να αποτελέσει υπόδειγμα περιβαλλοντικής βιωσιμότητας.
Αγνοήθηκε δηλαδή ότι το ξύλο αποτελεί στρατηγική πρώτη ύλη του 21ου αιώνα.

Ο στόχος της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας επιτυγχάνεται βέβαια με το πάρκο και με το κανάλι του έργου, όμως η χρήση του ξύλου, πέρα από τη δημοτικότητά του ως υλικό, θα μπορούσε να κατευνάζει την αβάσταχτη παγερότητα που βγάζουν τα άλλα υλικά του κτιρίου, όπως το άβαφο μπετόν και τα ανοξείδωτα μέταλλα.
Τουλάχιστον οι κατασκευές που έχουν απτική επαφή με τους επισκέπτες, όπως π.χ. οι κουπαστές, θα ’πρεπε να είναι από ξύλο.

Φαίνεται πως στον θερμό μεσογειακό χώρο, ακόμη και στα μεγάλα έργα, παρά την πρόοδο της τεχνολογίας του ξύλου, υπάρχει ακόμη δισταγμός στη χρήση μασίφ ξύλου, κάτι που δεν έχει συμβεί στα πρόσφατα μεγάλα έργα των χωρών του αραβικού κόλπου, όπως, για παράδειγμα στο Μπουρτζ Χαλίφα του Ντουμπάι, το υψηλότερο κτίριο του κόσμου, όπου στην είσοδο έγινε μια ξυλουργική κατασκευή με ξύλο συκομουριάς, το οποίο μνημονεύεται εφτά φορές στη Βίβλο και θεωρείται αθάνατο. Μάλιστα, η ξυλουργική κατασκευή θεωρήθηκε από τους ιδιοκτήτες του ουρανοξύστη ως το πλέον ενδιαφέρον κομμάτι του έργου.

Ο ιστότοπος GREEK ARCHITECTS αφού επισημάνει ότι η κατασκευή του ΚΠΙΣΝ είναι εντυπωσιακή από την άποψη της μηχανικής και ότι οι φυτεύσεις του ανοικτού χώρου αποτελούν έναν τυπικό μεσογειακό κήπο, παρατηρεί ότι η τοποθεσία όπου έγινε το ΚΠΙΣΝ ονομάζεται Τζιτζιφιές επειδή παλαιότερα ο τόπος αυτός ήταν γεμάτος από δέντρα τζιτζιφιάς.

Είναι εντυπωσιακό, τονίζουν οι GREEK ARCHITECTS ότι δεν δημιουργήθηκε κάποιο αλσύλλιο από τζιτζιφιές και δεν φυτεύτηκε ούτε ένα τέτοιο δένδρο, δείχνοντας ότι ο μελετητής αγνόησε την ιστορία της περιοχής, που ακόμα και σήμερα ονομάζονται Τζιτζιφιές.
Στην περιοχή αυτή όχι τυχαία είχαν φυτευτεί τζιτζιφιές, γιατί το θαυμάσιο αυτό δένδρο έχει μεγάλη ανθεκτικότητα στα υδροσταγονίδια της θάλασσας.

Ένα άλλο σημείο όπου το ξύλο συναντάει το ΚΠΙΣΝ είναι ο αρχαιολογικός χώρος.

Ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά ευρήματα ήταν μια ξύλινη θήκη που χρησιμοποιήθηκε ως φέρετρο για την ταφή νεαρού ατόμου. Το μονόξυλο αυτό φέρετρο είχε λαξευτεί σε κορμό δένδρου και βρέθηκε σε άριστη κατάσταση.

Η διατήρηση ενός τόσο μεγάλου ξύλινου αντικειμένου είναι εξαιρετικά σπάνια για τον ελλαδικό χώρο και οφείλεται στις ειδικές συνθήκες της περιοχής του Δέλτα Φαλήρου.

ΕΡΓΟ: Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ)
Μεταξύ των συντελεστών:
– Αρχιτέκτονας: Το αρχιτεκτονικό γραφείο Renzo Piano Building
– Την κατασκευή ανέλαβε και έφερε εις πέρας η Κοινοπραξία Salini Impregilo-ΤΕΡΝΑ.
– Σύμβουλος Προσόψεων: FRONT