Για να καταλάβεις το ξύλο

Μια σειρά σπονδυλωτών άρθρων για την εξοικείωσή σας με το μασίφ ξύλο, με επικαιροποιημένες τεχνικές, εμπορικές και άλλες χρήσιμες πληροφορίες και γνώσεις.

Κείμενο/επιμέλεια: Κώστας Σιμόπουλος, δασολόγος ΑΠΘ – εκδότης εξειδικευμένων περιοδικών και βιβλίων με θέμα το ξύλο-έπιπλο.

Περιεχόμενα

Ξύλο – πριστή ξυλεία – ξύλινες κατασκευές

xylo-pristirio-kataskeyes

Σε κάθε ξυλουργική εργασία διακόσμησης ή κατασκευής, η ποιότητα του έργου καθορίζεται από τον σχεδιασμό, τα υλικά, τον τρόπο κατασκευής και το φινίρισμα.

Η κάθε μία από αυτές τις παραμέτρους έχει τη σπουδαιότητά της και μάλιστα η μία επηρεάζει την άλλη.

Εδώ το θέμα μας είναι η παράμετρος υλικά και ειδικότερα η ξυλεία μασίφ – επιλογή ξυλείας μασίφ- όχι μόνο γιατί το ξύλο είναι το βασικό υλικό της ξυλουργικής, αλλά και διότι τα απτά υλικά είναι αυτά που λύνουν την απορία του καταναλωτή γιατί ένα προϊόν, π.χ. ένα έπιπλο, είναι φθηνό ή ακριβό.

Επίσης, σε μεγαλύτερο βαθμό σε σχέση με τους παραπάνω συντελεστές, κυρίως τα υλικά είναι το μέσον που στέλνει το μήνυμα της ποιότητας ενός προϊόντος ή μιας κατασκευής.

Η επιλογή της ξυλείας για μια ξυλουργική εργασία διακόσμησης ή κατασκευής είναι μια διαδικασία που απαιτεί τεχνικές και εμπορικές γνώσεις για το ξύλο, τις οποίες καλούμαστε να αξιοποιήσουμε για να αναδείξουμε το έργο μας.

Σήμερα στο διαδίκτυο μπορούμε να βρούμε όλες τις πληροφορίες που χρειαζόμαστε για την ξυλεία μας, αρκεί να πληκτρολογήσουμε την ερώτησή μας και θα έχουμε δεκάδες, εκατοντάδες, ή και χιλιάδες απαντήσεις.

Ποια όμως απ’ όλες αυτές είναι η πιο διαφωτιστική για σένα και η αξιόπιστη;

Πέραν αυτού, για να φθάσουμε ως εδώ, προηγουμένως πρέπει να ξέρουμε τη λέξη ή τις λέξεις που θα πληκτρολογήσουμε για να αναζητήσουμε τις απαντήσεις.
Άρα, πρέπει να έχουμε μια σφαιρική εικόνα περί ξυλείας γενικώς.

Χρειάζεται δηλαδή, κατά κάποιον τρόπο, μια μύηση στο ξύλο, μέχρι το βαθμό που αυτή να είναι χρήσιμη στον καταναλωτή.

Αυτός είναι και ο σκοπός των άρθρων μας.
Να σας δώσουμε εν συντομία επικαιροποιημένη τη σφαιρική εικόνα που πρέπει να έχετε για το υλικό ξύλο, με όσο γίνεται απλό και κατανοητό τρόπο.

Βέβαια, εξπέρ του ξύλου δεν θα γίνετε. Εδώ απλά μια συζήτηση θα κάνουμε περί ξύλου, για να μπείτε στο νόημα της αγοράς, με βάση τις απορίες και τις ερωτήσεις που μάς κάνουν κατά καιρούς διάφορα άτομα που ξέρουν ότι έχουμε ειδικές εκδόσεις για το ξύλο.
Πιστεύουμε πως  στο τέλος, αφού διαβάσετε τα άρθρα μας, θα είστε σε θέση:

  • Να κατανοείτε και να εκφράζετε με σαφήνεια βασικές έννοιες του ξυλεμπορίου και της επεξεργασίας του ξύλου.
  • Να ξέρετε από που θα ξεκινήσετε προκειμένου να επιλέξετε έναν τύπο ξύλου.
  • Να γνωρίζετε πως να αναδεικνύετε τα φυσικά χαρακτηριστικά του ξύλου, τα οποία είναι άλλωστε και το ζητούμενο κάθε χρήστη.
  • Να παρατηρείτε πράγματα που δεν βλέπει ένας αδαής, όταν π.χ. θαυμάζετε στο ίντερνετ φωτογραφίες ξύλινων κατασκευών.
  • Να κατανοήσετε τους τεχνικούς και εμπορικούς παράγοντες που επηρεάζουν την επιλογή της ξυλείας και να τους αξιοποιήσετε στο έργο σας.

Όμως, προηγουμένως θα χρειαστεί σαν εισαγωγή, να σας εξοικειώσουμε με τη γλώσσα του ξύλου –η οποία δεν είναι καθόλου «ξύλινη»- και με τις ονομασίες των ξύλων, να ρίξουμε μια ματιά στο χώρο του ξυλεμπορίου απ’ όπου προμηθευόμαστε την ξυλεία και να επισημάνουμε δύο απαράβατους νόμους του υλικού ξύλο.

Η γλώσσα του ξύλου

Ακούμε συχνά να αποκαλείται η γλώσσα των πολιτικών «ξύλινη», με την έννοια ότι χρησιμοποιούν άκαμπτες εκφράσεις και κούφιες λέξεις – ελλείψει πραγματικού περιεχομένου – για να αναπληρώσουν την απουσία του πράγματος.

Από την άποψη αυτή η «ξύλινη γλώσσα» αποτελεί προσβολή για το ξύλο και τον κόσμο του. Η γλώσσα του ξύλου δεν έχει καμία σχέση με την «ξύλινη» γλώσσα των πολιτικών.

Η γλώσσα του ξύλου περιλαμβάνει λέξεις περιεκτικές νοήματος, που εκφράζουν με ακρίβεια λεπτές τεχνικές, αισθητικές και άλλες λεπτομέρειες, τις οποίες αν δεν λάβουμε υπόψη μας στις φάσεις του σχεδιασμού και της κατασκευής ενός ξύλινου προϊόντος, θα αποδειχθεί στο τέλος ότι δεν ήταν καθόλου λεπτομέρειες, γιατί το τελικό προϊόν μας θα βγει ελαττωματικό ή ατελές.

glossa-toy-xylouΞύλο είναι το υλικό που παίρνουμε από τους κορμούς των δέντρων – που ονομάζονται και στρόγγυλη ξυλεία – οι οποίοι στο εργοστάσιο που λέγεται πριστήριο ή πριονιστήριο τεμαχίζονται σε πριστή ή πριονιστή ξυλεία – καδρόνια, δοκάρια, σανίδες, μαδέρια, πλάκες κτλ.
Η πριστή ξυλεία δηλαδή είναι σύνολο προϊόντων ξύλου διαφόρων μορφών, με ορθογωνική ή τετραγωνική διατομή, στα οποία αφαιρέθηκε πλευρικά ο φλοιός του δέντρου.

Σε κάθε κομμάτι πριστής ξυλείας διακρίνουμε:

sokoro-rozoi-opsi-xylou

– Τα σόκορα, που είναι δύο εγκάρσιες επιφάνειες όπου τα νερά του ξύλου εμφανίζονται ως δακτύλιοι.
– Τις δύο κύριες όψεις ή φάτσες, όπου τα νερά του ξύλου έχουν γραμμωτή ή καμπυλοειδή εμφάνιση, ανάλογα με τον τρόπο κοπής του κορμού. Η επιφάνεια με την καλύτερη σχεδίαση ονομάζεται καλή φάτσα, η άλλη ανάποδη.
– Τις δύο πλευρικές επιφάνειες, όπου πάλι τα νερά του ξύλου έχουν γραμμωτή ή καμπυλοειδή εμφάνιση, ανάλογα με τον τρόπο κοπής του κορμού.

Οι ρόζοι είναι ένα κομμάτι από κλαδί του δέντρου που έχει μείνει μέσα στο ξύλο του κορμού, με αποτέλεσμα σε κάποιες περιπτώσεις να απειλείται η ξυλεία με θραύση στο σημείο του ρόζου.
Ανάλογα με τη φύση τους, δεν εγκυμονούν όλοι οι ρόζοι κινδύνους για την αντοχή της ξυλείας, αλλά κάνουν επιφυλακτικούς τους πολ. μηχανικούς.
Από την άλλη μεριά, οι ρόζοι είναι η χαρά των αρχιτεκτόνων γιατί αναδεικνύουν τον φυσικό και ρουστίκ χαρακτήρα μιας διακόσμησης με βάση το μασίφ ξύλο.

Μια πλάκα ξύλου χωρίς φλοιό και στις δύο πλευρές της ονομάζεται ξεφαρδισμένη.
Αν έχει φλοιό στη μία πλευρά της είναι μισοξεφαρδισμένη και όταν έχει φλοιό και στις δύο πλευρές της λέγεται αξεφάρδιστη.
Οι επιπλοποιοί προτιμούν να αγοράζουν την ξυλεία τους ξεφαρδισμένη, έστω κι αν είναι λίγο ακριβότερη.

Ξεφαρδισμένη ξυλεία
Ξεφαρδισμένη ξυλεία
Μισο-ξεφαρδισμένη ξυλεία
Μισο-ξεφαρδισμένη ξυλεία
Αξεφάρδιστη ξυλεία
Αξεφάρδιστη ξυλεία

 

Η εργασία της κάθετης κοπής ονομάζεται σοκόριασμα, η κατά μήκος κοπή λέγεται πρίση ή πριόνισμα και η κοπή αφαίρεσης του φλοιού ξεφάρδισμα. Το κομμάτι του ξύλου μαζί με τον φλοιό που αφαιρείται από τον κορμό λέγεται παραφέλα και θεωρείται υπόλειμμα της επεξεργασίας του ξύλου.

Η εργασία του πλανίσματος του ξύλου για να αποκτήσει το επιθυμητό πάχος ή πλάτος του λέγεται ξεχόντρισμα.

 sokoriasma-prisi-xylouksexondrisma-1

Στο χώρο του ξύλου-επίπλου πολύ συχνά ακούγεται η λέξη μασίφ, της οποίας η έννοια μερικές φορές δεν γίνεται αντιληπτή από όλους με τον ίδιο τρόπο.

Η πριστή ξυλεία είναι ξυλεία μασίφ, υπό την έννοια ότι είναι φυσικό υλικό (παράγεται από τη φύση) συμπαγούς μορφής (μονοκόμματο θα λέγαμε).

Στον αντίποδα, έχουμε την βιομηχανική ξυλεία (μοριοσανίδες και ινοσανίδες, με πιο γνωστή την ινοσανίδα MDF), η οποία παράγεται από την ξυλοβιομηχανία από ξύλα θρυμματισμού (ξυλάλευρο) με την προσθήκη κόλλας.

Η σύνθετη ξυλεία ή σύνθετο ξύλο είναι τεχνητή πριστή ξυλεία. Είναι ένα υλικό φυσικό 100%, αλλά όχι μασίφ, καθώς κατασκευάζεται στο εργοστάσιο από την συνένωση κομματιών μασίφ ξύλου, οπότε διακόπτεται η συνέχεια της μάζας του υλικού και αυτό βέβαια γίνεται για να βελτιωθεί  η αντοχή της ξυλείας.

Υπάρχει και η έννοια ημίμασιφ, αλλά για αυτή μιλάμε στα πάνελ ξύλου.

Στην πραγματικότητα, η γλώσσα της επεξεργασίας του ξύλου δεν είναι δύσκολη, ούτε τόσο τεχνική. Προκαλεί όμως μια σύγχυση επειδή περιέχει μερικούς παραδοσιακούς όρους, οι οποίοι στους τρεις χώρους: επεξεργασία του ξύλου, οικοδομή και διακόσμηση, είθισται να χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα.

Τα περισσότερα ποιοτικά έπιπλα και οι ανώτερης ποιότητας επιπλώσεις κατασκευάζονται από μια μικρή σχετικά ομάδα ειδών ξύλου.

Συνήθως τα κοινά ή εμπορικά ονόματα ενός ξύλου ακολουθούνται και από τη βοτανική του ονομασία. Η βοτανική ονομασία χρειάζεται για να αποφεύγεται η σύγχυση μεταξύ των διαφόρων ξύλων, τα οποία μπορεί να έχουν κοινές ονομασίες.

Όταν σας προτείνουν ένα ξύλο που δεν μπορείτε να το βρείτε στο διαδίκτυο με το κοινό του όνομα, πρέπει να το αναζητήσετε με τη βοτανική του ονομασία. Πάντως, είτε με τη μια, είτε με την άλλη ονομασία, στο διαδίκτυο θα βρείτε πλήθος πληροφοριών σχετικά με τον χαρακτήρα του ξύλου που ζητάτε.

Τι ξύλο είναι αυτό;

Αν τώρα σας βασανίζει το ερώτημα «τι είδους ξύλο είναι αυτό;», ή έχετε αμφιβολία ότι το ξύλο που αγοράσατε βάσει του κοινού ή εμπορικού του ονόματος δεν ήταν το ζητούμενο, για να λύσετε την απορία σας πρέπει να απευθυνθείτε στο εργαστήριο του Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών (δάσος Συγγρού, Αθήνα ). Εδώ, αφού δώσετε δείγμα του ξύλου σας, ακόμα και σε σκόνη, δασολόγοι θα  κάνουν αναγνώριση της βοτανικής ταυτότητας του ξύλου σας με ειδικά «κλειδιά» αναγνώρισης και θα σας προμηθεύσουν το σχετικό πιστοποιητικό.
http://www.fria.gr/institouto.html

«Σκληρή» ξυλεία και «μαλακή» ξυλεία

Όλα σχεδόν τα σάϊτ των ξυλεμπορικών εταιρειών αναφέρουν τις λέξεις «σκληρή» και «μαλακή» ξυλεία, προκαλώντας συχνά μια σύγχυση στους επισκέπτες της ιστοσελίδας.

skliri-xyleia-2
Σκληρή ξυλεία (καρυδιά)
malaki-xyleia-2
Μαλακή ξυλεία (σουηδικό πεύκο)

Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε είναι ότι οι δύο όροι «σκληρή» ξυλεία και «μαλακή» ξυλεία δεν έχουν καμία σχέση με τη σκληρότητα του ξύλου, η οποία είναι ανάλογη με την πυκνότητα, δηλ. το βάρος του ξύλου, κατά προέκταση και με την αντοχή του.

Για παράδειγμα: Το πίτς πάϊν (pitch pine, southern yellow pine), ξύλο πασίγνωστο, που αναγνωρίζεται από τα άλλα «πεύκα» από την χαρακτηριστική διχρωμία του ανοιχτού-σκούρου, στην πραγματικότητα είναι ένα πολύ σκληρό ξύλο, που ως εκ τούτου χρησιμοποιείται συχνά για σκάλες και παρκέτα, αλλά ανήκει στην κατηγορία της «μαλακής ξυλείας».

Από την άλλη πλευρά, η λεύκα, ένα ήπιο ξύλο, πιο μαλακό απ’ ότι μερικά ξύλα από την κατηγορία «μαλακή ξυλεία», ανήκει στην κατηγορία «σκληρή ξυλεία».

Εύκολα μπορεί κάποιος να θυμάται τη διαφορά μεταξύ των δύο αυτών μεγάλων κατηγοριών της ξυλείας.

«Σκληρή» ξυλεία είναι αυτή που προέρχεται από τα φυλλοβόλα δέντρα, δηλ. αυτά που ρίχνουν τα φύλλα τους το χειμώνα (δρυς, καρυδιά, οξιά καστανιά κ.ά.).

Τα εκλεκτά σκληρά ξύλα που χρησιμοποιούνται στην επιπλοποιία και τη διακόσμηση είναι της «σκληρής ξυλείας».

xylo-kastania_tomi
Καστανιά, ένα σκληρό ξύλο
skliri-xyleia-kastania

Η «σκληρή» ξυλεία περιέχει και τα τροπικά ξύλα, τα οποία έχουν χαρακτηριστικά που δεν μπορείς να τα βρεις στα ξύλα της εύκρατης ζώνης, όπως αντοχή, χρώμα κτλ.

«Μαλακή» ξυλεία είναι αυτή που προέρχεται από τα κωνοφόρα δέντρα (πεύκα, έλατο κ.ά.), τα οποία παραμένουν πράσινα και το χειμώνα.

Η μαλακή ξυλεία των πεύκων λέγεται «κόκκινη» και του έλατου «λευκή».

tomi-malakis-xyleias
Πεύκο όρεγκον. Ξύλο της κατηγορίας «μαλακή ξυλεία», αλλά όπως και το πιτς πάιν, έχει εφαρμογές σκληρής ξυλείας, π.χ. σκάλες, παρκέτα κλπ.
malaki-xyleia-2

Από την «κόκκινη» ξυλεία κατασκευάζονταν παλιότερα τα ευρείας κατανάλωσης και χαμηλών τιμών «σουηδικά» έπιπλα, τα οποία αντικαταστάθηκαν σταδιακά από τα έπιπλα μελαμίνης, αν και σήμερα μια μερίδα καταναλωτών θα προτιμούσε τα «σουηδικά» έπιπλα λόγω φυσικού ξύλου και επειδή το πεύκο παίρνει εύκολα τους χρωματισμούς άλλων ξύλων που θεωρούνται ανώτερα.

Η «λευκή» μαλακή ξυλεία είναι η πιο φθηνή ξυλεία της αγοράς και προορίζεται κυρίως για οικοδομική χρήση (καλουπώματα, σκαλωσιές κτλ.), καθώς και για ξυλουργικές εργασίες χαμηλού κόστους.
Διακρίνεται στην μαλακή «αφράτη» ξυλεία (fichte-φίχτε) και την «σκληρή» λευκή ξυλεία (tanne-τάνε).

Δείτε στον παρακάτω πίνακα τις διαφορές της σκληρής με την μαλακή ξυλεία

Πίνακας: Σύγκριση σκληρής – μαλακής ξυλείας
Σκληρή ξυλεία Μαλακή ξυλεία
Ορισμός Προέρχεται από φυλλοβόλα δέντρα που ρίχνουν τα φύλλα τους κάθε φθινόπωρο. Προέρχεται από κωνοφόρα δέντρα με βελόνες ή λέπια που τα διατηρούν και το χειμώνα.
Χρήσεις Χρησιμοποιείται για έπιπλα και διακοσμήσεις. Έχει μικρότερη κατανάλωση σε σχέση τη μαλακή ξυλεία. Χρησιμοποιείται ευρέως ως οικοδομική ξυλεία και λιγότερο για έπιπλα/επιπλώσεις.
Παραδείγματα Δέντρα σκληρής ξυλείας: δρυς, οξιά, μαόνι, τικ, καρυδιά, λεύκα, σημύδα, σφεντάμι κλπ. Δέντρα μαλακής ξυλείας:πεύκο, έλατο, κέδρος, κυπαρίσσι κτλ.
Κόστος Η σκληρή ξυλεία συνήθως είναι πιο ακριβή από τη μαλακή. Η μαλακή ξυλεία κοστίζει συνήθως λιγότερο σε σύγκριση με τη σκληρή.
Ανάπτυξη Στο δέντρο, το σκληρό ξύλο έχει βραδύτερο ρυθμό ανάπτυξης. Στο δέντρο, το μαλακό ξύλο έχει ταχύτερο ρυθμό ανάπτυξης.
Ιδιότητες Φαρδιά φύλλα, κλειστοί συνήθως καρποί τύπου κάστανου, μεγάλη πυκνότητα: Δεν είναι σκληρά όλα τα σκληρά ξύλα, π.χ.  λεύκες και   φλαμούρι έχουν πιο μαλακό ξύλο από τα μαλακά ξύλα.  Ξύλο λιγότερο πυκνό και λιγότερο ανθεκτικό, με υψηλή θερμαντικότητα καύσης.
Τύπος Δέντρα κυρίως φυλλοβόλα, αλλά υπάρχουν και ορισμένα ευρωπαϊκά αειθαλή δέντρα σκληρού ξύλου, όπως πουρνάρι, πυξάρι και αριά. Δέντρα πράσινα όλο το χρόνο
Πυκνότητα Το σκληρό ξύλο έχει μεγαλύτερη πυκνότητα και συνεπώς είναι συνήθως πιο τραχύ. Το μαλακό ξύλο έχει χαμηλότερη πυκνότητα και ως εκ τούτου τα περισσότερα είδη μαλακής ξυλείας έχουν πιο μαλακό ξύλο από το ξύλο της μαλακής ξυλείας.
Γεωγραφική εξάπλωση Δέντρα σκληρής ξυλείας υπάρχουν σ’ όλη την υδρόγειο, από την αρκτική ζώνη του Βορρά μέχρι την τροπική ζώνη και ακόμη πιο νότια. Στο  βόρειο ημισφαίριο.

Το ξυλεμπόριο

Η ξυλεία που καταναλώνουμε στην Ελλάδα είναι όλη ή σχεδόν όλη εισαγόμενη, με το σχεδόν πολύ χλωμό.
Θα έλεγε κάποιος ότι σε χώρες με έλλειψη ξυλείας, δεν υπάρχει στρατηγικός λόγος να αναπτυχθεί η ξυλουργική και η επιπλοποιία, αφού δεν έχουν δάση.

Κι όμως!
Η επιπλοποιία δοξάστηκε από χώρες με έλλειψη ξυλείας, όπως η Ιταλία και η Δανία, ίσως γιατί εκεί οι κατασκευαστές ήταν αναγκασμένοι να οξύνουν το νου τους για να επινοήσουν λύσεις που αξιοποιούν την πρώτη ύλη.

xylemporioΜέχρι τη δεκαετία του ’80 στην Ελλάδα εισάγονταν πολύ περισσότερα από εκατό είδη ξύλου, τόσο από την εύκρατη ζώνη, όσο και από υπερπόντιες τροπικές χώρες, γιατί τα τροπικά ξύλα έχουν κάποια ποιοτικά χαρακτηριστικά που δεν μπορείς να τα βρεις στα ξύλα της εύκρατης ζώνης, όπως π.χ. αντοχή, χρώμα κ.ά.

Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης η παραδοσιακή εφοδιαστική αλυσίδα του ξυλεμπορίου:

Αντιπρόσωπος ► Εισαγωγέας ► Ξυλέμπορος ► Κατασκευαστής,

εξακολουθεί μεν να λειτουργεί, αλλά με πολλές και συχνές παρακάμψεις.

Έτσι, εδώ και χρόνια ο καθένας πουλάει και αγοράζει όπου κι’ απ’ όπου μπορεί, π.χ. ο εισαγωγέας πουλάει κατευθείαν στους κατασκευαστές, ή οι ξυλέμποροι κάνουν και εισαγωγές.

Τα τελευταία χρόνια το ξυλεμπόριο, καθώς δουλεύει κυρίως με την τυποποιημένη μαλακή ξυλεία και λιγότερο με ξύλα επιπλοποιίας, τείνει να απλοποιείται όλο και περισσότερο.

Τα σκληρά είδη που εισάγονται ως μασίφ ξυλεία είναι καμιά σαρανταριά, αλλά αυτά που συνήθως χρησιμοποιούνται είναι μετρημένα στα δάχτυλα.

Τα εκλεκτά σκληρά ξύλα που χρησιμοποιούνται στην επιπλοποιία και τη διακόσμηση αποκαλούνται και ευγενή ξύλα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι με τη «σκληρή» ξυλεία καταγίνονται ξυλέμποροι εμπειρογνώμονες του ξύλου και η συγκεκριμένη ενασχόληση θεωρείται το δύσκολο κομμάτι του ξυλεμπορίου. Διότι δίπλα στους επαγγελματίες που ξέρουν το ξύλο και πατούν γερά στα πόδια τους, συχνά φυτρώνουν και ημιμαθείς.

Εγχώρια ξυλεία

Στα χρόνια της κρίσης η αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος των καταναλωτών για τα εγχώρια προϊόντα δεν άφησε απ’ έξω την εγχώρια ξυλεία.

Ενώ παλαιότερα η ελληνική ξυλεία ήταν δυσφημισμένη, κυρίως λόγω του ότι από άγνοια την χρησιμοποιούσαν χωρίς να ξηραθεί, σήμερα λέγονται και γράφονται ύμνοι για την εγχώρια ξυλεία.

Έτσι ακούς συχνά σχόλια για την ανωτερότητα του ξύλου της ελληνικής καρυδιάς, ότι τα καλύτερα ξύλινα παράθυρα είναι αυτά που γίνονται από την ελληνική καστανιά, ότι διάφορα άλλα σπάνια είδη, όπως σφεντάμι, καραγάτσι, πυξάρι, μουριές, φλαμούρι κ. ά. τα οποία πριν τρεις δεκαετίες ήταν θάμνοι σήμερα έχουν γίνει μεγάλα δέντρα με πολύτιμη ξυλεία, ότι η ελληνική ξυλεία είναι προτιμότερη από την εισαγόμενη γιατί τα δέντρα καθώς μεγαλώνουν αργά σε φτωχικά εδάφη έχουν στενούς ετήσιους δακτύλιους κτλ.

Δυστυχώς όμως στην πράξη, η εγχώρια ξυλεία έχει εξαφανιστεί σχεδόν από την αγορά και η μόνη εγχώρια ξυλεία που διακινείται σήμερα από το ξυλεμπόριο είναι τα καυσόξυλα. Η τεχνική ξυλεία σπανίζει λόγω ανύπαρκτης ζήτησης. Σήμερα, ακόμη και ποιοτικοί κορμοί οξιάς, κατάλληλοι για ξυλεία επιπλοποιίας, σχίζονται σε καυσόξυλα, μόνο και μόνο για να διατεθούν στην αγορά.

Βέβαια, στα χρόνια της παγκοσμιοποίησης λίγο-πολύ τα ίδια κάνουν όλες οι χώρες της σημερινής Ευρώπης. Στην Αγγλία, για παράδειγμα, κορμοί από το πολύτιμο ξύλο δεσποτάκι πηγαίνουν για βιομάζα, ή πήγαιναν μέχρι το Brexit τουλάχιστον.

Τα τελευταία χρόνια τα ελληνικά δάση διανύουν περίοδο ωριμότητας και λόγω εγκατάλειψης ή λόγω των περιορισμένων υλοτομιών τις τελευταίες δεκαετίες, το ξυλαπόθεμα των ιστάμενων δέντρων ανέρχεται σε όγκους ρεκόρ για τα ελληνικά δεδομένα. Ειδικά για οξιά και δρυ έχουν δημιουργηθεί αποθέματα με εμπορικό ενδιαφέρον που ενθαρρύνουν οικονομικές επενδύσεις και για εξαγωγική δραστηριότητα.

Για την κάλυψη τοπικών αναγκών περιορισμένης κλίμακας υπάρχουν δυνατότητες προμήθειας ξυλείας κορμών ή πριστής ξυλείας ξηραντηρίου, στις επιθυμητές διαστάσεις, κατόπιν παραγγελίας, σε καστανιά, καρυδιά, ελάτη, μαύρη πεύκη, κουκουναριά, κυπαρίσσι, λεύκα κ.ά.

Παράλληλα, στο έδαφος των δασών σαπίζουν εκατομμύρια τόνοι ξύλου, τα οποία θα μπορούσαν να γίνουν μοριοσανίδες και MDF. Συνολικά, τα ελληνικά δάση βρίσκονται σε μια κατάσταση άκρως προβληματική, η οποία οφείλεται στην απουσία επενδύσεων στον τομέα της δασοπονίας εδώ και πολλά χρόνια.

Σήμερα, από τη στιγμή που η κατανάλωση ξυλείας στη χώρα μας περιορίστηκε περίπου στο 20% σε σχέση με το παρελθόν, η κάλυψη αυτών των αναγκών είναι μέσα στις δυνατότητες της εγχώριας δασοπονίας εφόσον γίνουν οι επενδύσεις που αναφέραμε και εφόσον:

– οι υλοτομίες θα γίνονται την εποχή του χειμώνα αντί το καλοκαίρι
– η παραγόμενη πριστή ξυλεία θα ανταποκρίνεται στις ποιοτικές απαιτήσεις της αγοράς και θα είναι ανταγωνιστική, και
– θα γίνονται αναδασώσεις.

Αν και δεν διαφαίνεται μέχρι τώρα τουλάχιστον στρατηγική λύση για το θέμα της εγχώριας δασοπονίας, εικάζεται πως αυτή θα αναζητηθεί στην ιδιωτικοποίηση δασικών εκτάσεων, αν λάβουμε υπόψη μας τις πωλήσεις αεροδρομίων και λιμανιών και το γενικότερο το κλίμα της εποχής.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στις σκανδιναβικές χώρες, αντίθετα με αυτό που πιστεύει ο πολύς κόσμος, τα δάση σε ποσοστό μεγαλύτερο του 90%, είναι ιδιωτικά, με αποτέλεσμα οι οικογένειες να έχουν σταθερά ένα εισόδημα από το δάσος τους.

Ωστόσο, η διαχείριση και η εκμετάλλευση των δασών γίνονται κάτω από την αυστηρή εποπτεία του κράτους, βάσει μακρόπνοων διαχειριστικών σχεδίων που εξασφαλίζουν τη βιωσιμότητα των δασών για τις επόμενες γενιές (αειφορία).

Εισαγόμενη ξυλεία

eisagoges-xylou
Παρά την παρατεταμένη οικονομική κρίση, σήμερα στις αποθήκες των ξυλεμπορικών εταιρειών μπορείτε να βρείτε απόθεμα ξυλείας από τα παρακάτω είδη:

 

ΞΥΛΕΙΑ ΕΥΡΩΠΗΣ ΚΑΙ ΑΜΕΡΙΚΗΣ: Πεύκη/πιτς πάϊν/όρεγκον πάϊν, ελάτη, κέδρος, σημύδα, οξιά, δρυς λευκή, δρυς κόκκινη, δεσποτάκι, σφενδάμι, κερασιά, καρυδιά, καστανιά, πόπλαρ, κελεμπέκι, φλαμούρι.
Τα περισσότερα από τα παραπάνω είδη έχουν κοινή ονομασία σε Ευρώπη και Αμερική, αλλά εντελώς διαφορετικό χαρακτήρα ξύλου.

ΑΠΟ ΤΡΟΠΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ: Iroko, abura, meranti, ramin, merbau, sipo, okoume, sapelli, kotibe, kotto, niangon, bete (αφρικάνικη καρυδιά), limba, doussie, niove, teak, tatajuba, bahia, tiama, ayous κ.ά.

ΕΙΔΗ ΠΟΛΥΤΙΜΗΣ ΞΥΛΕΙΑΣ: Έβενος, παλίσσανδροι, bubinga (αφρικάνικη τριανταφυλλιά), wenge, padouk, zebrano, amazaque.

Αυτά σε γενικές γραμμές είναι τα είδη ξύλων που σήμερα είναι άμεσα διαθέσιμα στην ελληνική αγορά. Αλλά, στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, κατόπιν παραγγελίας είναι δυνατός ο εφοδιασμός από κάθε είδος ξύλου, ακόμη και από τα πλέον σπάνια, από κάθε γωνιά του πλανήτη.

Αυτή η δυνατότητα κατά ένα μεγάλο μέρος οφείλεται στην επανάσταση που έφεραν στις μεταφορές τα κοντέϊνερ, χάρη στα οποία μικρές παραγγελίες μπορούν να μεταφερθούν από τη μια γωνιά του πλανήτη στην άλλη.

Σήμερα ο καινούριος περιορισμός στην ελεύθερη διακίνηση της ξυλείας λέγεται πιστοποίηση από τρίτη αρχή της προέλευσης της ξυλείας. Για το θέμα αυτό μιλάμε  αμέσως παρακάτω.

Προέλευση ξυλείας και πολιτική ορθότητα
(Politically correct)

Από την εμφάνιση του πρωτόγονου ανθρώπου στη γη μέχρι σήμερα άνθρωπος και ξύλο έχουν σχέση αλληλοεξάρτισης.

Απ’ όλα τα υλικά που χρησιμοποιούμε στις κατασκευές, το ξύλο είναι το μόνο που προέρχεται από φυσική πηγή που ανανεώνεται μόνη της και θα είναι διαθέσιμη και για τις μελλοντικές γενιές.

Τα άλλα υλικά είναι περιορισμένων πόρων και ουδέποτε θα ανανεωθούν.

Παραδείγματα: το τσιμέντο, το γυαλί, ο χάλυβας, το αλουμίνιο.
Όλα αυτά προέρχονται από εξορύξεις της γης, είναι ενεργοβόρα γιατί απαιτούν για την επεξεργασία τους τεράστιες ποσότητες ενέργειας και αφού γίνει μια φορά εξόρυξη, τα περισσότερα χάνονται για πάντα.

anadasvsi-xylouΤο μέλλον των δασών είναι ευοίωνο για τα δάση του δυτικού κόσμου και δυσοίωνο για τα τροπικά δάση. Στις 15 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την περισσότερο αναπτυγμένη δασοπονία, η ξυλεία των δασών αυξάνεται με ρυθμό 4 m³/sec.
Στην Ευρώπη τα δάση επεκτείνονται κατά 130.000 τετρ. χλμ., περίπου όσο η έκταση της Ελλάδας, ανά δεκαπενταετία και ο όγκος του ξύλου αυξάνεται κατά 350 εκατ. κ.μ. ετησίως (στοιχεία ΟΗΕ).
Στις ΗΠΑ, τα δάση της σκληρής ξυλείας λόγω καλής διαχείρισης τα τελευταία 90 χρόνια, διαθέτουν σήμερα απόθεμα ξυλείας όρθιων δέντρων μεγαλύτερο κατά 30% σε σχέση με το αντίστοιχο του 1930.

Απεναντίας, τα τροπικά δάση απειλούνται από την αποψίλωση. Οι ιθαγενείς τα καίνε για να καλλιεργήσουν τη γη, ελλείψει άλλων βιοτικών πόρων για να επιβιώσουν, με τη λογική «καλύτερα ένα πιάτο ρύζι σήμερα, παρά δάση το 2050».

paranomi-ylotomia-4kameno-dasos

Κάθε χρόνο εξαφανίζονται περίπου 14 εκατ. εκτάρια δασικής έκτασης και αν συνεχιστεί αυτός ο ρυθμός τα μισά τροπικά δάση θα εξαφανιστούν μέσα στα επόμενα σαράντα χρόνια. (Στοιχεία International Tropical Timber Organization – ITTO).

Με στόχο την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής με το σταμάτημα της αποψίλωσης των δασών θεσπίστηκε στις 3/3/2015 από την Ευρωπαϊκή Ένωση ο κανονισμός EUTR (EU Timber Regulation). Στην αρχή οι χώρες-μέλη δεν έδειξαν προθυμία για την εφαρμογή του, αλλά μετά από δύο χρόνια αναφέρθηκε ικανοποιητική πρόοδος από τις περισσότερες χώρες.

Η Ελλάδα και άλλες τρεις χώρες (Ουγγαρία, Ρουμανία και Ισπανία) άργησαν να συμμορφωθούν και κινήθηκαν εναντίον τους διαδικασίες παράβασης κανονισμού.
Τελικά η Ελλάδα στις αρχές του 2016 ανταποκρίθηκε και ήδη καταρτίστηκαν μητρώα ξυλεμπόρων.

Πέρα από τους δηλωμένους στόχους του, ο κανονισμός EUTR προστατεύει έμμεσα την ευρωπαϊκή αγορά και από τον ανταγωνισμό των εισαγόμενων ασιατικών προϊόντων που κατασκευάζονται από αμφισβητήσιμης προέλευσης υλικά.

Αλλά, για την αποτελεσματική εφαρμογή του κανονισμού, πέρα από τη θέσπιση νόμων και μέτρων χρειάζεται και η συμμετοχή των ιδιωτικών επιχειρήσεων, καθώς και η ευαισθητοποίηση του καταναλωτικού κοινού στο θέμα της προέλευσης των υλικών των επιπλοξυλουργικών προϊόντων.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι:
– Όταν οι καταναλωτές και οι καταναλώτριες αγοράζουν προϊόντα ξύλου, ξύλινα έπιπλα κτλ., ρωτούν από πού προέρχεται η ξυλεία τους;

Για το θέμα αυτό διαβάστε το σχόλιο:
Η προέλευση της ξυλείας και η προέλευση της βενζίνης του αυτοκινήτου σας ΕΔΩ

Δύο απαράβατοι φυσικοί νόμοι του ξύλου

Σε μια διακοσμητική/επιπλοξυλουργική παραγγελία, ή όπως όπως λέγεται αλλιώς, σε μία αρχιτεκτονική ξυλουργική εργασία, οι πελάτες που έχουν επιλέξει να χρησιμοποιήσουν ξύλο μασίφ πρέπει να καταλάβουν όλοι ότι η παραλλαγή ή η παρέκκλιση από την αρχική παραγγελία είναι μέσα στο «παιχνίδι».

Το ξύλο είναι το υλικό της ελευθερίας, από την άποψη του σχεδιασμού και της κατασκευής.

Μόνο τα μαζικώς παραγόμενα επιπλοξυλουργικά προϊόντα δεν ξεφεύγουν από τον αρχικό τους σχεδιασμό και για τον λόγο αυτό «φαίνονται όλα ίδια».
Σε τελική ανάλυση, όλα πωλούν απομίμηση ξύλου και επιτηδευμένο φινίρισμα πάνω σε φτηνά υποστρώματα αλεσμένου ξύλου.

Ανάλογα, και η επιμονή μερικών πελατών για παντελή απουσία των φυσικών χαρακτηριστικών του ξύλου, όπως π.χ. οι ρόζοι, είναι επίσης μια τραγική περίπτωση.
Αυτό σημαίνει για τους τεχνίτες του ξύλου να πετάξουν ένα μεγάλο ποσοστό από τον πολύτιμο φυσικό πόρο του ξύλου.

Οφείλουμε όλοι μας να το αποδεχτούμε.

Στην ξυλουργική δύο πράγματα είναι σίγουρα με το μασίφ ξύλο σε σχέση με τις μεταβολές του περιβάλλοντος:

  1. Είναι οργανικό υλικό, άρα θα αντιδράσει.
  2. Θα αλλάζει το χρώμα του και πιθανότατα θα αναπτύξει και μύκητες αν είναι εκτεθειμένο στον καιρό χωρίς την κατάλληλη προστασία, η οποία σήμερα είναι και διαθέσιμη και αποτελεσματική.

Αυτοί είναι δύο νόμοι της Φύσης τους οποίους οφείλουμε να αναγνωρίζουμε και να σεβόμαστε.

Οι σχεδιαστές, οι αρχιτέκτονες και οι κατασκευαστές, αν έχουν στο μυαλό τους αυτούς τους δύο νόμους όταν σχεδιάζουν ή κατασκευάζουν με το ξύλο, σημαίνει ότι θα διαγράψουν μια μακρά επαγγελματική πορεία γεμάτη από επιτυχίες.

Οι παράγοντες επιλογής ξυλείας μασίφ

Η επιλογή ξύλου μασίφ για την περαίωση ενός διακοσμητικού/επιπλοξυλουργικού έργου επηρεάζεται από τους παρακάτω παράγοντες που αφορούν όλοι την ξυλεία:

  • ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ: Χρώμα ξύλων, χρώμα σομφόξυλου και καρδιόξυλου, το ξύλο της μόδας, χρωματικό κοντράστ ξύλων, σχεδίαση βενών ανάλογα με την τομή του ξύλου, χρυσαλλίδα.
  • ΠΟΙΟΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ: Αντοχή, σκληρότητα, πυκνότητα/βάρος.
  • ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ ΔΙΑΣΤΑΣΕΩΝ φαρδιάς ξυλείας και η έγνοια της υγρασίας.
  • ΚΟΣΤΟΣ: Εμπορική διαθεσιμότητα ξυλείας, τιμή, περιορισμοί διαστάσεων, προδιαγραφές
  • ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ προσαρμογής σε εξωτερική χρήση και συμπεριφορά στη φωτιά.

Αισθητική ξύλου

Η δυνατότητα επιλογής της αισθητικής είναι ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του ξύλου που συμβάλλει στη διάδοσή του.
Η αισθητική ενός ξύλου ποικίλλει μεταξύ των ειδών του, μεταξύ δύο κορμών του ιδίου είδους και ακόμη μεταξύ δύο σανίδων από τον ίδιο κορμό.

Πάντα να θυμάστε ότι δεν υπάρχει καθαρή, αψεγάδιαστη φυσική ξυλεία.
Οι σχετικές ποιοτικές βαθμολογίες που αναφέρονται σε «καθαρή» υγιή ξυλεία πάντα χρήζουν ερμηνείας.

Όλα τα ξύλα έχουν τα δικά τους φυσικά χαρακτηριστικά.
Ένα ξύλο χαρακτηρισμένο «καθαρό» από ένα πρόσωπο, συχνά δεν είναι αποδεκτό από ένα άλλο.

Η αισθητική καθορίζεται από τρία χαρακτηριστικά γνωρίσματα: χρώμα, νερά του ξύλου (σχεδίαση/κατεύθυνση ινών και εν γένει όψη της μάζας του ξύλου) και υφή (ύφανση ινών).

Η υφή καθορίζεται από το μέγεθος των κυττάρων του ξύλου και επηρεάζει σημαντικά το φινίρισμα .

Οι εμπειρογνώμονες του ξύλου πάντα αγγίζουν την επιφάνειά του για να αισθανθούν την υφή του, η οποία κατηγοριοποιείται σε: εκλεπτυσμένη (φίνα), μεσαία και άγρια.

Χρώμα ξύλου

Το φυσικό χρώμα των ξύλων διαμορφώνεται από το κλίμα του γεωγραφικού τόπου όπου αναπτύσσονται τα δέντρα.
Μην παραξενευθείτε που θα διαβάσετε ότι το χρώμα των ξύλων είναι ανάλογο με το χρώμα των ανθρώπων που ζουν στον ίδιο τόπο (αυτόχθονες).

xroma-xylouΈτσι, στο βορά τα ξύλα (έλατα, πεύκα κτλ.) είναι ασπροκόκκινα ή ξανθά, στην εύκρατη ζώνη έχουν τις αποχρώσεις του κιτρινοκαφέ, όπως οξιά, δρυς, κερασιά κ.ά. και στην τροπική ζώνη έχουν έντονα χρώματα από κόκκινα σκούρα (μαόνια – παντούκ, ακαγιού, κοτίμπε κ.τ.λ.), μέχρι τελείως μαύρα, π.χ. έβενος, βέγκε κ.ά. Κάπως έτσι κυμαίνεται και το χρώμα των ανθρώπων στον πλανήτη.

Βέβαια, οι εξαιρέσεις είναι πολλές. Για παράδειγμα, λευκών αποχρώσεων ξύλα υπάρχουν και στις τρεις ζώνες: έλατο στο βορά, λεύκη στην εύκρατη ζώνη, σάμπα στην τροπική και να μην ξεχνάμε και τα υβρίδια.

Το χρώμα αλλάζει ανάλογα με τη χρήση, τον τύπο του φινιρίσματος και την έκθεση του ξύλου στο φως.
Πολλά ξύλα, όπως τα πεύκα, η οξιά κ.ά. προσφέρονται για βαφή με σκοπό να αποκτήσουν το χρώμα άλλων ξύλων, περισσότερο ελκυστικών.
Ξύλο απροστάτευτο και εκτεθειμένο στον καιρό πιθανότατα θα αναπτύξει μύκητες και αποχρωματίζεται (κόβει).
Τα ανοιχτόχρωμα σκουραίνουν και τα σκούρα ξεθωριάζουν.

Χρώμα σομφόξυλου και καρδιόξυλου

Ένα θέμα που επηρεάζει την επιλογή ξυλείας είναι το ζήτημα του σομφόξυλου σε αντιπαράθεση με το καρδιόξυλο. Στα σκληρά ξύλα μας ενδιαφέρει το χρώμα του καρδιόξυλου.

Το καρδιόξυλο είναι το κομμάτι με το παλαιότερο ξύλο του δέντρου και συνήθως είναι και σκουρότερο στο χρώμα

Το σομφόξυλο, από την άλλη πλευρά, βρίσκεται ακριβώς κάτω από το στρώμα του φλοιού του δέντρου, απ’ όπου μεταφέρονται προς τα πάνω οι θρεπτικές ουσίες που συντηρούν ζωντανό το δέντρο.

Το σομφόξυλο είναι συνήθως ανοιχτόχρωμο, προσβάλλεται εύκολα και η ξυλεία που προέρχεται από σομφόξυλο είναι χαμηλής αξίας. Σε μερικά ξύλα πωλείτα και ο σομφός γιατί χρησιμοποιείται μαζί με την καρδιά, αλλά αυτό καλό είναι να αποφεύγεται.

kardioxylo-xylouΕνώ κατά τον πριονισμό των κορμών ποιοτικής μαλακής ξυλείας αφαιρούμε την «καρδιά» του κορμού, γιατί συνήθως αποτελείται από μη υγιές ξύλο, κατά τον πριονισμό της σκληρής ξυλείας ζητούμενο είναι η ανάδειξη του ξύλου της «καρδιάς».

Για παράδειγμα, το ωραίο σκούρο χρώμα που εκτιμούμε στην καρυδιά είναι από το καρδιόξυλο.

Αλλά, το μάθημα του ξύλου είναι γεμάτο από κανόνες και εξαιρέσεις.
Στην προκειμένη περίπτωση του σομφού-καρδιάς μια χαρακτηριστική εξαίρεση αποτελούν τα ξύλα σημύδα (birch) και σφεντάμι (maple) που εισάγονται από την βόρεια Αμερική, συχνά με τον υψηλό ποιοτικό βαθμό «Select white».
Η συγκεκριμένη ξυλεία προέρχεται από το σομφό του δέντρου. Παρόλα αυτά, είναι ξυλεία υψηλής ποιότητας, χωρίς να είναι λευκού χρώματος όπως υπονοεί ο χαρακτηρισμός.

Ο σομφός της δρυός είναι εντελώς άχρηστο ξύλο. Σε άλλα ξύλα, όπως έλατο, το σομφόξυλο είναι όμοιο με την καρδιά και μπορεί να χρησιμοποιηθεί χωρίς διάκριση καθώς δεν έχει και ρετσίνι.

Το ξύλο της μόδας

Η μόδα αφήνει έντονα το στίγμα της παντού και η διακοσμητική ξυλουργική και η επιπλοποιία δεν θα μπορούσαν να μείνουν έξω από τη μόδα.

xylo-modaΑνέκαθεν, ανά δεκαετία, υπήρχε ένα ξύλο που έκλεβε την παράσταση:
Το ξύλο της μόδας!
Οι καταναλωτές και κυρίως οι καταναλώτριες έδειχναν να το προτιμούν κυρίως για το χρώμα του.

Στην πραγματικότητα, πέρα από το ίδιο το ξύλο, μόδα ήταν και οι απομιμήσεις του χρωματισμού του ξύλου στα υλικά επένδυσης των ξύλινων πάνελ.
Έτσι, κατά καιρούς έχουν ξεχωρίσει στην αγορά λόγω μόδας ξύλα όπως το βέγκε, η οξιά, η κερασιά, η καρυδιά, η τριανταφυλλιά- όχι βέβαια ο γνωστός θάμνος, αλλά η αφρικάνικη τριανταφυλλιά Boubinga- κ.ά.
Η μόδα στα ξύλα δημιουργείται από τα συμφέροντα που σχετίζονται μ’ ένα συγκεκριμένο ξύλο και από τα ….ΙΚΕΑ!
Το αγαπημένο ξύλο των ΙΚΕΑ είναι η σημύδα.

Χρωματικό κοντράστ ξύλων

Στη διακόσμηση και τις επιπλώσεις το χρώμα ενός ξύλου μπορεί κάλλιστα να δημιουργήσει κοντράστ με το χρώμα ενός άλλου ξύλου, αρκεί βέβαια να μην το παρακάνουμε, γιατί τότε η κατασκευή μας αντί να τραγουδάει θα αρχίσει να φωνάζει…
Μερικά ωραία παραδείγματα κοντράστ μας δίνουν τα ξύλα:
Κερασιά με δεσποτάκι, μαόνι με κερασιά, κερασιά με έβενο, βέγκε με καρυδιά, αχλαδιά με οξιά και πολλά άλλα ζευγάρια.

Περισσότερα για τα ξύλα της επιπλοποιίας και της διακόσμησης με κριτήριο το χρώμα τους, θα βρείτε στα θέματα:
Χρωματικό κοντράστ ξύλινων κατασκευών
Εμπορικά ξύλα επιπλοποιίας – Ταξινόμηση βάσει του χρωματισμού τους

Σχεδιασμοί βενών (το ντηζάϊν της Φύσης)

Σε μία ποιοτική επίπλωση/διακόσμηση όπου πρόκειται να χρησιμοποιήσουμε ακριβή σκληρή ξυλεία (δρυ, καρυδιά, κερασιά, σφενδάμι, δεσποτάκι κτλ.), τα νερά του ξύλου, δηλ. η σχεδίαση των βενών του ξύλου και η διάταξη των ινών της μάζας του, είναι μια βασική συνιστώσα, όπως αναφέρθηκε, της αισθητικής που επιδιώκουμε να πάρουμε από το ξύλο.

Τα νερά το ξύλου, ή τα νεύρα του ξύλου, όπως τα λένε μερικοί, είναι το ίδιο πράγμα με δύο όψεις: Κύκλοι ή δακτύλιοι στην εγκάρσια διατομή/σόκορο του κορμού και βένες στις όψεις και τις πλευρές της ξυλείας.

daktilioi-xylou
Ετήσιοι δακτύλιοι
venes-xylou
Βένες ευθύγραμμες και παραβολοειδείς

Η σχεδίαση των βενών του ξύλου εξαρτάται από τον τρόπο τεμαχισμού (πρίσης) του κορμού του δέντρου στο πριστήριο (πρώτη επεξεργασία), όταν αυτός σχίζεται για να πάρουμε πλάκες ξυλείας αξεφάρδιστες (με τη φλοιό στις άκρες) ή πριστή ξεφαρδισμένη (ορθογωνισμένη) ξυλεία.

Η πρίση (σχίσιμο) του κορμού είναι μια στιγμή μοναδική, που εξάπτει τη φαντασία, καθώς περιμένουμε την αποκάλυψη των αισθητικών χαρακτηριστικών της ξυλείας που θα μας δώσει ο συγκεκριμένος κορμός.

Η κοπή αυτή καθορίζει την αισθητική που θα έχει για πάντα το ξύλο, ακόμη κι όταν θα μπει στα σπίτια ως έπιπλο.

Ακτινική κοπή (τέταρτα) κορμού δρυός Αμερικής.

Άπαξ και ο κορμός τεμαχιστεί στο πριστήριο με λάθος τρόπο, για να πάρει μετά ο ξυλουργός στο ξυλουργείο (δεύτερη επεξεργασία) την επιθυμητή σχεδίαση των νερών πρέπει να βγάλει πολύ φύρα κι αν τα καταφέρει…

Δεν είναι δύσκολο να προβλέψουμε το σχέδιο των βενών της ξυλείας που θα πάρουμε τεμαχίζοντας κατά μήκος τον κορμό ενός δέντρου. Αρκεί λίγη φαντασία και να λάβουμε υπόψη μας τα παρακάτω:

Ο κορμός του δέντρου αποτελείται από στρώματα μάζας ξύλου, το οποία σαν κυλινδρικά βαρέλια περιέχονται το ένα μέσα στο άλλο όπως οι ρώσικες κούκλες μπαμπούσκα.

Τα χρωματικά αυτά βαρέλια είναι εναλλάξ ανοιχτόχρωμα και σκούρα (διχρωμία). Δημιουργούνται καθώς φεύγει λόγω ζέστης από τα κύτταρα του ξύλου το νερό και απομένουν τα ιζήματα, με τον ίδιο τρόπο, θα λέγαμε απλοϊκά, που δημιουργούνται στο φλιτζάνι του καφέ διάφορα σχέδια από τα κατακάθια του καφέ, όταν αδειάζει το φλιτζάνι.

Ανοιχτόχρωμα είναι τα βαρέλια της μάζας του ξύλου που δημιουργείται στα τέλη της άνοιξης (Μάϊο) – αρχές καλοκαιριού.

Σκουρόχρωμα είναι τα βαρέλια της μάζας του ξύλου που δημιουργείται τέλη καλοκαιριού – αρχές φθινοπώρου. Το χειμώνα, ως γνωστό, τα δέντρα διακόπτουν τη λειτουργία τους.

Όταν κόβουμε έναν κορμό κάθετα προς το μήκος του (εγκάρσια τομή- σόκορο), οι παραπάνω κύλινδροι εμφανίζονται σαν ομόκεντροι κύκλοι, ένας σκούρος κι ένας ανοιχτόχρωμος, οι γνωστοί ετήσιοι δακτύλιοι που βλέπουμε μόνο στα δύο σόκορα της πριστής ξυλείας . Μετρώντας τώρα πόσοι είναι οι ανοιχτόχρωμοι κύκλοι βρίσκουμε πόσων Μαϊων είναι το δέντρο, δηλ. την ηλικία του.

Ακόμη, παρατηρώντας τους ετήσιους δακτύλιους του δέντρου μπορούμε να πληροφορηθούμε και τις καιρικές συνθήκες που επικρατούσαν τις διάφορες χρονιές που μεγάλωνε το δέντρο και διάφορες άλλες συσσωρευμένες εμπειρίες του δένδρου, αλλά αυτό εδώ δεν μας ενδιαφέρει.
Σημειωτέον, τα τροπικά ξύλα δεν έχουν ετήσιους δακτύλιους, γιατί τα δέντρα μεγαλώνουν σε συνθήκες απουσίας των τεσσάρων εποχών.

Η κατά μήκος κοπή του κορμού (πρίση) γίνεται με τρεις τρόπους.

Ο κάθε τρόπος δίνει διαφορετική σχεδίαση βενών, όπως μπορείτε να παρατηρήσετε και στις φωτογραφίες:

tropoi-kopis-xylou-2

  1. Ο απλός τρόπος ή κοπή στη χορδή του κύκλου του κορμού.
    Παίρνουμε πλάκες ξυλείας, όπου οι βένες στις δύο επιμήκεις επιφάνειες της πλάκας σχηματίζουν τις γνωστές όμορφες παραβολικές ή ημιπαραβολικές ή καθεδρικές, όπως λέγονται για προφανή λόγο, καμπύλες, οι οποίες είναι διαχρονικά της μόδας και στις μέρες μας περισσότερο. Οι όμορφες καμπύλες που εμφανίζει το ξύλο της καρυδιάς ή της κερασιάς είναι αποτέλεσμα του απλού πριονισμού
  2. Η κοπή στην ακτίνα ή σε τέταρτα. Λέγεται έτσι επειδή ο κορμός αρχικά τεμαχίζεται σε 4 τεταρτημόρια (τέταρτα) και στη συνέχεια το καθένα κόβεται κατά την ακτίνα του κορμού, εναλλάξ κατόπιν περιστροφής του κορμοτεμαχίου. Στην περίπτωση αυτή οι βένες στις δύο επιμήκεις επιφάνειες της πλάκας εμφανίζονται ευθύγραμμες, δημιουργώντας ένα πειθαρχημένο μοτίβο που το συναντούμε στις αστικές διακοσμήσεις, σε αντιδιαστολή με τις καμπύλες του απλού τρόπου κοπής που τείνουν στο ρουστίκ.
    Ξυλεία κομμένη σε τέταρτα είναι πάντα πιο ακριβή από ξυλεία του ιδίου είδους κομμένη στη χορδή, γιατί τα τέταρτα είναι χρονοβόρα διαδικασία, ενώ έχουμε και απώλεια σε ξυλεία. Σε μερικά ξύλα, όπως το σφεντάμι Αμερικής (maple) η κοπή σε τέταρτα δίνει μια πολύ βανυλί εμφάνιση, η οποία σχεδόν αφαιρεί από την επιφάνεια του ξύλου τη φυσικότητά του, κάτι που είναι θετικό όταν είναι επιθυμητό.
  3. Ανάμεσα στην απλή και στην κοπή σε τέταρτα, υπάρχει και ένας άλλος τρόπος κοπής, ο ενδιάμεσος, με ενδιάμεσο αποτέλεσμα επίσης και στο σχέδιο των βενών.

Σε μια ποιοτική ξυλουργική εργασία, π.χ. σ’ ένα δάπεδο παρκέτων δρυός ή σ’ ένα πορτάκι κουζίνας ξύλου μασίφ, όταν αναμειγνύονται κομμάτια ξύλου διαφορετικών τομών, άρα διαφορετικής σχεδίασης νερών, το αποτέλεσμα μπερδεύει το μάτι και μειώνει την αισθητική αξία του έργου.

Πορτάκι μασίφ οξιάς αλαλούμ εμφάνισης
Πορτάκι μασίφ οξιάς αλαλούμ εμφάνισης

Μερικές ιστοσελίδες που περιγράφουν τα διάφορα είδη των ξύλων, για την πληρέστερη ενημέρωση των επισκεπτών τους δείχνουν φωτογραφίες του σχεδιασμού των βενών του ξύλου και για τις τρεις τομές του

Χρυσαλλίδα

Χρυσαλλίδα είναι η γνωστή φιγούρα από τα δρύινα παρκέτα και τα έπιπλα αντίκας του ξύλου, η οποία λάμπει στο ξύλο σαν πινελιά.

Γενικά, στα πριστήρια έχουν καταλήξει ως προς τον τρόπο κοπής και κάθε είδος ξύλο κόβεται με τον δικό του τρόπο, ώστε να αναδεικνύεται καλύτερα η ομορφιά του.

Οι δρύες, για παράδειγμα, λευκή και κόκκινη, κόβονται σε τέταρτα για να εμφανίσουν στην επιφάνειά τους τη χρυσαλλίδα.

xrysalida-xylou_1

Σ’ ένα κομμάτι πριστής ξυλείας δρυός ενδέχεται να μην εμφανίζονται πάντα οι ακτίνες της χρυσαλλίδας, όπως συμβαίνει στην αριστερή φωτογραφία. Στο ίδιο κομμάτι της ξυλείας, η χρυσαλλίδα θα εμφανιστεί αν καθαρίσουμε την επιφάνειά της αφαιρώντας ένα κομμάτι ξύλου, όπως δείχνει η δεξιά φωτογραφία.

xrysalida-xylou-tropos-kopis

Η χρυσαλλίδα πέρα από την αισθητική της αξία αυξάνει και την αντοχή του ξύλου στη φθορά γιατί η μάζα της αποτελείται από σκληρότερο ξύλο σε σχέση με το υπόλοιπο ξύλο του κορμού.

Όταν όμως οι δρύες κόβονται με άλλον τρόπο η χρυσαλλίδα δεν εμφανίζεται.

mati-pouliou-xylo
Μια άλλη πολύ δημοφιλής φιγούρα των νερών του ξύλου είναι η σχεδίαση του καπλαμά του αμερικανικού σφενδαμιού, που θα την αναζητήσετε στον ξυλέμπορό σας με την ονομασία «μάτι πουλιού».

 

Ποιοτικά χαρακτηριστικά ξυλείας: Αντοχή, σκληρότητα, πυκνότητα/βάρος.

Ένα ξύλο καλής ποιότητας πρέπει να εμφανίζει τα παρακάτω χαρακτηριστικά:

  • Να είναι ευθύϊνο, δηλ. να έχει ίσια νερά παράλληλα με τη μεγάλη διάστασή του.
  • Τα νερά του να είναι πυκνά και λεπτά.
  • Να μην έχει καθόλου ρόζους, ή αν έχει πολύ λίγους να είναι μικροί και δεμένοι με το ξύλο.
  • Να μη έχει ρωγμές παράλληλες ή κάθετες προς τα νερά.
  • Το χρώμα του να είναι ζωηρό και να μη εμφανίζει κηλίδες, που πιθανόν να προέρχονται από άναμμα (σήψη).
  • Η οσμή του να είναι ευχάριστη
  • Να είναι ξερό και να παρουσιάζει ελαστικότητα χωρίς να θραύεται.
  • Να βγάζει ξερό ήχο όταν χτυπηθεί μ’ ένα σφυρί, πράγμα που σημαίνει ότι δεν προέρχεται από γηρασμένα δένδρα, δεν έχει εσωτερικές ρωγμές και είναι εντελώς ξερό.

Το ειδικό βάρος ενός ξύλου, δηλ. το βάρος σε κιλά ενός κυβικού μέτρου ξυλείας αντανακλά τόσο στην αντοχή, όσο και στην σκληρότητα της ξυλείας (πυκνότητα).
Δηλαδή τα βαριά ξύλα είναι και ανθεκτικότερα και σκληρότερα.
Το ειδικό βάρος μπορεί να ποικίλλει κατά 20%, ανάλογα με την υγρασία του ξύλου.
Άνοδος της υγρασίας του ξύλου κατά 1% σημαίνει αύξηση του βάρους του κατά 0,5%.
Αναφέρουμε ενδεικτικά αμέσως παρακάτω το ειδικό βάρος διαφόρων ειδών (με απόκλιση 10%) όταν η ξυλεία τους είναι σε ξηρή κατάσταση:
Τικ 900, δρυς 810, μαόνι 810, δεσποτάκι 750, οξιά 730, ακακία 730, καρυδιά 710, καραγάτσι 690, σφενδάμι 670, καστανιά 660, πιτς πάϊν 650, πλατάνια 650, σημύδα 640, λάρτσινο 580, σκλήθρο 540, σουηδικό πεύκο 520, έλατο 470, φλαμούρι 460.

Από την άποψη της φυσικής αντοχής των εύκρατων ειδών, έχετε υπόψη σας την παρακάτω κατάταξη, αρχίζοντας από τα πιο ανθεκτικά:
Δρυς, πεύκο, δεσποτάκι, καραγάτσι, σφενδάμι, πλάτανος, οξιά, φλαμούρι, έλατο, σκλήθρο, λεύκα, ιτιά.

Σταθερότητα διαστάσεων φαρδιάς ξυλείας και η έγνοια της υγρασίας

Η διαστασιολογική σταθερότητα ενός είδους ξύλου έχει πρακτική σημασία όταν η ξυλεία που πρόκειται να χρησιμοποιηθεί έχει φαρδιά διάσταση.
Τελευταία αυτό συμβαίνει συχνά για λόγους μόδας στις φαρδιές σανίδες που λέγονται τράβα και χρησιμοποιούνται κυρίως στα ξύλινα δάπεδα και στις ξυλεπενδύσεις τοίχων και άλλων επιφανειών.

Οι επαγγελματίες της παραδοσιακής ξυλουργικής μπορούν να προβλέψουν την κατεύθυνση της μετακίνησης του ξύλου και ανάλογα με την περίπτωση να πάρουν και τα ανάλογα μέτρα για να την αντιμετωπίσουν.

riknosi-xylou

Εδώ το «μυστικό» είναι ότι το ξύλο, όπως δείχνει η φωτογραφία με την ξυλόπλακα, τείνει να διαστέλλεται και να συστέλλεται πιο ενεργά προς την πλευρά του φλοιού του δέντρου απ’ ότι προς την πλευρά της καρδιάς.
Έτσι στους δακτύλιους του σόκορου της ξυλόπλακας η κυρτή πλευρά είναι γενικά πιο ζωηρή από την κοίλη πλευρά, με αποτέλεσμα η πλάκα να ζορίζεται και να δημιουργείται αυτό το πολύ μικρό κενό που βλέπετε στο κάτω μέρος της φωτογραφίας, το οποίο σημαίνει ότι η συρρίκνωση της πλάκας κατά πλάτος ήδη ξεκίνησε.

Η κίνηση του ξύλου αφορά επίσης όλες τις ξυλουργικές κατασκευές, κυρίως όμως αυτές του εξωτερικού χώρου, όπως πόρτες, παράθυρα, πέργολες, κουπαστές, έπιπλα ρουστίκ.

Το ξύλο είναι υγροσκοπικό υλικό και υπό κανονικές συνθήκες όλα τα προϊόντα ξύλου περιέχουν κάποια υγρασία.

Το ξύλο ανταλλάσσει γρήγορα αυτή την μοριακή του υγρασία με την υγρασία που υπάρχει στο περιβάλλον υπό μορφή υδρατμού, ανάλογα με τη σχετική υγρασία της ατμόσφαιρας.
Σε συνθήκες περιβάλλοντος μεγάλης σχετικής υγρασίας το ξύλο απορροφάει υγρασία και διογκώνεται.
Σε συνθήκες περιβάλλοντος χαμηλής σχετικής υγρασίας το ξύλο αποβάλλει υγρασία και συρρικνώνεται.
Όλα τα ξύλα επηρεάζονται σημαντικά από την υγρασία και σε μικρότερο βαθμό από τη ζέστη.

sxima-xyleias

Η ξυλεία διογκώνεται και συρρικνώνεται κυρίως προς δύο κατευθύνσεις: πάχος και πλάτος. Ως προς το μήκος η αλλαγή πρακτικά είναι ασήμαντη.
Αυτή η διαστασιολογική αλλαγή ποικίλλει από είδος σε είδος και αυτό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στην επιλογή του ξύλου που πρόκειται να χρησιμοποιήσουμε.

Τα προβλήματα της διαστασιολογικής αστάθειας του ξύλου πολλές φορές πηγάζουν από το γεγονός ότι οι κατασκευαστές ενώ γνωρίζουν την υγρασία του ξύλου τους, δεν λαμβάνουν υπόψη τους τη σχετική υγρασία της ατμόσφαιρας του τόπου τους ή του εσωτερικού χώρου όπου θα τοποθετηθεί η ξύλινη κατασκευή.

Η πρόληψη των διαστασιολογικών προβλημάτων λόγω της μη ελεγχόμενης σχετικής υγρασίας της ατμόσφαιρας είναι δυνατή.
Οι ξυλουργικές κατασκευές που σχεδιάστηκαν και χρησιμοποιήθηκαν σωστά έχουν αποδώσει πλήρως ικανοποιητικά αποτελέσματα μέσω των αιώνων.

Τα προβλήματα που άμεσα ή έμμεσα σχετίζονται με την διαστασιολογική αλλαγή του ξύλου είναι συνήθως στην πράξη αποτέλεσμα λανθασμένου σχεδιασμού, ή ακατάλληλων συνθηκών υγρασίας του ξύλου κατά τη διάρκεια της αποθήκευσης, της κατεργασίας, ή της χρήσης.

Κανονικά, σε μια κατάλληλα σχεδιασμένη κατασκευή η αλλαγή της υγρασίας του ξύλου είναι δευτερεύουσας σημασίας και έχει ασήμαντη επιρροή στη διαστασιολογική σταθερότητα του ξύλου.
Αποφεύγουμε τα προβλήματα εφόσον το ξύλο χρησιμοποιείται σε περιβάλλοντα όπου η σχετική υγρασία κυμαίνεται σ’ ένα εύρος από 25% μέχρι 55%.

Είναι το ίδιο εύρος που εκφράζει την καλύτερη σχετική υγρασία για να ζει κανείς, για λόγους υγείας και γιατί αισθανόμαστε ευχάριστα.
Ακραίες και μη ελεγχόμενες συνθήκες του περιβάλλοντος χώρου, όπως όταν η σχετική υγρασία είναι κάτω από 20%, ή πάνω από 80%, προφανώς προκαλούν προβλήματα.

Πάντως, όταν το ξύλο υποστεί την πρώτη του ξήρανση και μετά έλθει σε ισορροπία με τις συνθήκες του περιβάλλοντος (θερμοκρασία και σχετική υγρασία της ατμόσφαιρας), στη συνέχεια σε κάθε μεταβολή των συνθηκών του περιβάλλοντος μεταβάλλονται μεν και οι διαστάσεις του, αλλά σε μικρότερα μεγέθη σε σχέση με την πρώτη ξήρανση. Με άλλα λόγια μετά την πρώτη ξήρανση το ξύλο εμφανίζει μια μειωμένη μεταβλητότητα των διαστάσεων (δηλ. μειώνεται η υγροσκοπικότητά του).

Ένα ξύλο που παρουσιάζει μεγάλη ρίκνωση στην αρχική του ξήρανση, μπορεί να εμφανίζει μικρή μεταβολή διαστάσεων στη συνέχεια. Το φαινόμενο αυτό της μείωσης της υγροσκοπικότητας του ξύλου μετά την πρώτη ξήρανση λέγεται υστέρηση. Χάρη στην υστέρηση και στη διεργασία του φινιρίσματος (βαφή, λουστράρισμα) το ξύλο των κατασκευών που είναι σε χρήση αποκτάει την επιθυμητή διαστασιολογική του σταθερότητα.

Για το αν μπορούμε και πως στην Ελλάδα, στις διάφορες γεωγραφικές περιοχές της χώρας, να εξουδετερώσουμε ή έστω να μειώσουμε σε χαμηλά επίπεδα, την κίνηση του ξύλου στις ξυλουργικές κατασκευές, κυρίως τις εξωτερικές, για τα είδη των ξύλων που χρησιμοποιούμε στην Ελλάδα, διαβάστε ειδική εργασία με όλες τις πληροφορίες ΕΔΩ

Κόστος: Εμπορική διαθεσιμότητα ξυλείας, τιμή, περιορισμοί διαστάσεων, προδιαγραφές

Δύο συχνές ερωτήσεις από την πλευρά των αγοραστών ξυλείας είναι αυτές που αφορούν το κόστος της ξυλείας και τις διαστάσεις της.
Το κόστος εξαρτάται από την διαθεσιμότητα της ξυλείας, η οποία ποικίλλει από έτος σε έτος, ακόμη και από εποχή σε εποχή για ορισμένα είδη.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της τιμής της ξυλείας της λευκής δρυός και άλλων δημοφιλών ξύλων με προέλευση από βόρεια Αμερική.

Πριν ξεσπάσει η οικονομική κρίση του 2008, λόγω της δυνατής ζήτησης των συγκεκριμένων ειδών απ’ όλο τον κόσμο, οι τιμές τους είχαν εκτοξευτεί σε παράλογα ύψη, λες και δεν επρόκειτο για εμπόριο ξυλείας, αλλά για εμπόριο πολυτίμων λίθων…
Στα χρόνια της κρίσης, με την πτώση της ζήτησης έπεσαν κατακόρυφα και οι τιμές της ξυλείας. Μάλιστα κάποια περίοδο μέσα στην κρίση δεν υπήρχαν κάν τιμές.
Να που και η κρίση δηλαδή είχε και τα καλά της…

Ίσως η καλύτερη συμβουλή σχετικά με το κόστος είναι αυτή που λέει:

– Μην σπαταλάτε το χρόνο και την προσπάθειά σας να μειώσετε το κόστος του έργου σας αλλάζοντας το είδος της ξυλείας σας.

Μελέτες έχουν δείξει ότι η ξυλεία μετέχει συνήθως στο ολικό κόστος ενός έργου επίπλωσης /διακόσμησης μ’ ένα ποσοστό κυμαινόμενο από 10% -15%.
Προσπαθώντας να εξοικονομήσετε κάποιο ασήμαντο ποσό με το να πέσετε σε μία δεύτερης επιλογής πρώτη ύλη δεν αξίζει τον κόπο.

Ως προς τις διαστάσεις της σκληρής ξυλείας, ο αγοραστής πρέπει να ξέρει ότι δύσκολα θα βρει σε μια παραγγελία μεγάλα μήκη σε ποσότητα πάνω από το 10% της παραγγελίας.

Η τιμή της σκληρής ξυλείας καθορίζεται δύσκολα επειδή επηρεάζεται άμεσα από τις τιμές του συναλλάγματος την εποχή της αγοράς.

Από την τεχνική σκοπιά, όταν πρόκειται για πλάκες ξυλείας, η τιμή αυξάνεται ανάλογα με το πάχος της πλάκας -ενώ με τη μαλακή ξυλεία συμβαίνει το αντίθετο- και ανάλογα με το αν η πλάκα είναι αξεφάρδιστη (με το φλοιό στις δύο ή στη μία πλευρά), ή ξεφαρδισμένη (πριστή-χωρίς φλοιό).

Οι επιπλοποιοί όταν αγοράζουν σκληρή ξυλεία έχουν προτίμηση στις ξεφαρδισμένες πλάκες, δηλαδή χωρίς φλοιό και στις δύο πλευρές, και στο μεγάλο πάχος, για να έχουν τη δυνατότητα να πάρουν από την πλάκα το ξύλο όπως το επιθυμούν, σύμφωνα με τις ανάγκες του επίπλου τους.

Η μαλακή ξυλεία είναι ακριβότερη όσο μικρότερες είναι οι διαστάσεις της γιατί έχει περισσότερο κόστος επεξεργασίας.

Ως προς τις τιμές, προκειμένου για είδη σκληρής ξυλείας, λάβετε ενδεικτικά υπόψη σας:

Υψηλή θεωρείται η τιμή άνω των 1.000 ευρώ ανά κυβικό μέτρο.
Μέση θεωρείται η τιμή από 550 – 999 ευρώ ανά κυβικό μέτρο.
Χαμηλή θεωρείται η τιμή μέχρι 550 ευρώ ανά κυβικό μέτρο.

Οι τιμές αφορούν είδη σκληρής ξυλείας για ποιοτική διακόσμηση και έπιπλα. Τα μαλακά ξύλα που προορίζονται για την οικοδομή έχουν τιμή που κυμαίνεται από το 1/3 μέχρι το 1/2 της τιμής της χαμηλής κατηγορίας.

Οι παραπάνω τιμές αφορούν εισαγωγή ξυλείας ξηραντηρίου, παραδοτέα στο λιμάνι του τόπου παραγωγής ή στην πλατεία του πριστηρίου παραγωγής, πιθανότατα πολλές χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τον τόπο της κατανάλωσης.

Προδιαγραφές: Η εκλεκτή «σκληρή» ξυλεία που προορίζεται για αρχιτεκτονική/ξυλουργική χρήση και για την επιπλοποιία δεν πωλείται βάσει προδιαγραφών, δηλ. με τον ίδιο τρόπο που πωλείται η μαλακή οικο-δομική ξυλεία στην πλατεία του πριστηρίου.

Οι επιπλοποιοί/ξυλουργοί αγοράζουν «σκληρά» ξύλα με τυχαίο πλάτος και τυχαίο μήκος, διαλέγοντας από ένα δέμα-ντάνα ξυλείας τις πλάκες που πιστεύουν ότι έχουν τα χαρακτηριστικά που ανταποκρίνονται σε συγκεκριμένη τους εργασία.

Πρέπει πάντα να θυμόμαστε ότι το μασίφ ξύλο είναι ακατέργαστη πρώτη ύλη και ως εκ τούτου δεν προσφέρεται για ποιοτικές κατατάξεις του τύπου πρώτη, μεσαία και οικονομική ποιότητα. Αυτές οι βαθμίδες ταιριάζουν κυρίως στη μαλακή ξυλεία.

Δυνατότητα προσαρμογής σε εξωτερική χρήση

Η επιλογή φυσικού ξύλου για εξωτερική χρήση δεν είναι εύκολη. Τα είδη που προτείνονται από τις σχετικές προδιαγραφές είναι: Λάριξ, κέδρος, όρεγκον, κυπαρίσσι, καστανιά, λευκή δρυς, μπανκιράϊ, τηκ, ιρόκο κ.ά.

Γενικά, πρέπει να ξέρουμε ότι το καρδιόξυλο είναι πιο ανθεκτικό στη σήψη και στις καιρικές συνθήκες από το σομφόξυλο. Το πόπλαρ είναι ένα αμερικάνικο ξύλο που εισάγεται και στην Ελλάδα. Διαβάζουμε σε περιοδικό του ξύλου ότι στην Αμερική πολλοί κατασκευαστές είχαν κακή πείρα όταν δοκίμασαν να χρησιμοποιήσουν πόπλαρ σε εξωτερική χρήση. Και αυτό γιατί το συγκεκριμένο ξύλο διατίθεται το περισσότερο σε σομφό.

Για τον ίδιο λόγο και το κυπαρίσσι στην Αμερική δεν χρησιμοποιείται τις τελευταίες δεκαετίες για παράθυρα και εξωτερική χρήση όπως το χρησιμοποιούσαν ευρέως στις αρχές του περασμένου αιώνα, καθώς σήμερα η διαθέσιμη ξυλεία κυπαρισσιού στο μεγαλύτερο μέρος της είναι σομφόξυλο.

Για εξωτερική χρήση, σε κάθε περίπτωση είναι απαραίτητο το φινίρισμα με ειδικά επικαλυπτικά υλικά, τα οποία πρέπει να εξουδετερώνουν και την υπεριώδη ακτινοβολία, εκεί που πέφτει ο ήλιος.

Ξυλεία που χρησιμοποιείται σε επαφή με το έδαφος, ή υπό συνθήκες υψηλής υγρασίας χρειάζεται προφυλακτική περιποίηση. Αλλά, με εξαίρεση τα παράθυρα και τις πόρτες, πολύ λίγα ξυλουργικά έργα κερδίζουν από την λήψη προφυλακτικών μέτρων. Οι χημικές ουσίες που χρησιμοποιούσαμε παλαιότερα για συντήρηση και προστασία του ξύλου σήμερα δεν χρησιμοποιούνται γιατί επιβαρύνουν το περιβάλλον. Υπάρχουν όμως πολλά χημικά προϊόντα, περιβαλλοντικώς αποδεκτά, τα οποία μπορείτε να βρείτε εύκολα στην τοπική αγορά του έργου σας.

Στην πράξη η καλύτερη προστασία της ξυλουργικής δουλειάς κάθε είδους είναι η διατήρησή της σε ξηρή κατάσταση και το καλό βάψιμο. Δεν υπάρχει ξηρή σήψη στις ξυλουργικές κατασκευές. Το σάπισμα των ξυλουργικών κατασκευών συμβαίνει πάντα σε συσχέτιση με τα βακτήρια, τα οποία αναπτύσσονται μόνο όταν οι ίνες του ξύλου είναι υγρές.

Τα τελευταία χρόνια διαδόθηκε και στην Ελλάδα η εξωτερική κάλυψη των τοίχων των κτιρίων με ξύλινες σανίδες (cladding), όπως στην βορειοκεντρική Ευρώπη, με σκοπό τη μόνωση από το κρύο και την ηλιακή θερμότητα, προς εξοικονόμηση ενέργειας.
Παράλληλα, το ενδιαφέρον της κατανάλωσης στράφηκε και προς την τροποποιημένη ξυλεία, η οποία είναι προϊόν τεχνολογίας και παράγεται από τη φυσική μασίφ ξυλεία κατόπιν επεξεργασίας με θερμική, χημική ή φυσικοχημική μέθοδο.

Η τροποποιημένη ξυλεία έχει βελτιωμένη αντοχή και διάρκεια, είναι τελείως αβλαβής και ακίνδυνη, αλλά έχει και αυξημένο κόστος. Στο τομέα αυτόν ξεχώρισε η ξυλεία Accoya (ακόγια), η οποία μολονότι εμφανίστηκε στην Ελλάδα στα πρώτα χρόνια της κρίσης, εντυπωσίασε τους κατασκευαστές, κέρδισε την εμπιστοσύνη τους και ήδη χρησιμοποιείται και στη χώρα μας σε κατασκευές που παλιότερα γίνονταν με τα ανθεκτικότερα τροπικά ξύλα.

Το ξύλινο μονοπάτι μέσα στο νερό που δείχνει η φωτογραφία viral του internet είναι κατασκευή από ξυλεία Accoya®.

Πλαστικό ξύλο: Μια άλλη κατηγορία υλικών που χρησιμοποιούνται αντί για φυσικό ξύλο σε εξωτερικές κατασκευές είναι τα συνθετικά υλικά ξύλου/πλαστικού WPC (Wood Plastic Composites), τα οποία παράγονται από τη μίξη ξυλάλευρου και θερμοπλαστικών ρητινών.

Είναι αυτά που βλέπουμε σε ταβέρνες, καφετέριες και διάφορα άλλα καταστήματα στα δάπεδα με τα τραπέζια έξω, καθώς και σε φράχτες, εξέδρες κτλ. Παρουσιάζουν και αυτά άνοδο ζήτησης, ωστόσο δεν αποφεύγουν το ξεθώριασμα.

WPC ήταν και το Neowood που παρήγαγε η ΝΕΟΣΕΤ την περασμένη δεκαετία στη Χαλκίδα. Στο είδος του ήταν καλύτερο από τα εισαγόμενα ανάλογα υλικά, είχε πάρει σχεδόν όλη την αγορά, αλλά με την πτώχευση της εταιρείας χάθηκε, σε μια άσχημη στιγμή της εγχώριας βιομηχανίας.

Εμποτισμένη ξυλεία

Σήμερα όλο και συχνότερα βλέπουμε καταστήματα, κατοικίες και πολυκατοικίες να διαμορφώνουν τον εξωτερικό τους χώρο με ξύλινες κατασκευές όπως δάπεδα, εξέδρες, επενδύσεις τοίχων, πέργκολες, φράχτες, εξώπορτες κτλ. Αυτό δεν γινόταν παλιότερα, πριν δέκα χρόνια περίπου.

Πίσω απ’ αυτή την ευχάριστη για όλους στροφή προς το ξύλο κρύβεται η χρήση της εμποτισμένης ξυλείας.

asfaleia-empotismenou-xylouΗ σημερινή εμποτισμένη ξυλεία είναι προϊόν οικολογικό και δεν εγκυμονεί κανέναν κίνδυνο για τα παιδιά.

Αυτό συνέβη από τον Ιούλιο του 2004, όταν το άλας του βοριοχρωμιούχου χαλκού (CCB) – ένα διπλής δράσης μυκητοκτόνο και εντομοκτόνο συγχρόνως που εμποτίζεται στο ξύλο με τη βοήθεια υψηλών πιέσεων – άρχισε να αντικαθιστά το παλιό συντηρητικό υγρό χρωμιοαρσενικούχο χαλκό (CCA).
Έτσι η ζήτηση και η κατανάλωση εμποτισμένης ξυλείας τα τελευταία χρόνια παρουσίασε κατακόρυφη άνοδο.

Είναι πια γνωστό ότι όλες οι εξωτερικές ξύλινες κατασκευές πρέπει να γίνονται με εμποτισμένη ξυλεία, αλλά ο τομέας όπου η ξυλεία αυτή κάνει πραγματικά θραύση είναι τα ξύλινα δάπεδα ανοιχτού χώρου, το λεγόμενο decking.

Ο εμποτισμός της βιομηχανικά εμποτισμένης ξυλείας γίνεται σε ειδικές εγκαταστάσεις που διαθέτουν τα μεγάλα πριστήρια.
Εμποτισμό του ξύλου με διάφορες ουσίες, επίσης, μπορούν να κάνουν και τα ξυλουργικά εργοστάσια με διάφορους τρόπους, όπως «βούτα», ψεκασμό, κτλ.
Ο εμποτισμός του ξύλου γίνεται για να το προστατέψουμε από τους εχθρούς του (μύκητες, έντομα, υγρασία) και για να αυξήσουμε τη φυσική του διάρκεια, προκειμένου για ξύλινες κατασκευές που είναι εκτεθειμένες στις καιρικές συνθήκες.

Χάρη στον προστατευτικό εμποτισμό το ένα ξύλινο παράθυρο (αριστερά) δεν προσβλήθηκε από μύκητες. Αντίθετα, το άλλο (δεξιά) που δεν ήταν εμποτισμένο παρουσίασε την ασθένεια της κυάνωσης.

Για παράδειγμα, στα ξύλινα παράθυρα με τον εμποτισμό αναβαθμίζουμε φθηνή ξυλεία μικρής ανθεκτικότητας σε ξυλεία υψηλής ανθεκτικότητας.

Ως γνωστό, ένα μεγάλο μέρος των ξύλινων παραθύρων κατασκευάζεται από πεύκο και έλατο.
Αυτοί οι αξιόπιστοι τύποι ξύλου αν εκτεθούν χωρίς προστασία για μεγάλο χρονικό διάστημα στην υγρασία μπορούν να επηρεαστούν από τη μούχλα και να σαπίσουν.

Αυτό συμβαίνει γιατί τα κύτταρα των ξύλων αυτών είναι αραιά και μπορούν να παρομοιαστούν με ένα σφουγγάρι που απορροφά νερό, το οποίο λιμνάζει μέσα στα κύτταρα, όπως γίνεται στα έλη και αρχίζει να μαυρίζει από τους μύκητες.

Όταν το ξύλο των παραθύρων είναι εμποτισμένο, το εμποτιστικό υγρό καταλαμβάνει το κενό των κυττάρων και επειδή περιέχει συντηρητικά και κυρίως μυκητοκτόνα, εμποδίζει την ανάπτυξη της μούχλας.
Έτσι, προκειμένου για παράθυρα από ξυλεία χαμηλής πυκνότητας, όπως το πεύκο, ο εμποτισμός τους επιβάλλεται.
Αντίθετα, σε παράθυρα από ξυλεία με πυκνή(σφιχτή) δομή, όπως τηκ, νιανγκόν, δρυς κ.ά. δεν χρειάζεται εμποτισμός.

Εξυπακούεται πως κάθε εργασία σοκοριάσματος, διαμόρφωσης, τρυπήματος κλπ. θα πρέπει να γίνεται πριν από την διαδικασία εμποτισμού ή τουλάχιστον αν έγινε κάποια εργασία να επιστρώνονται με το κατάλληλο συντηρητικό ξανά όλα τα σημεία.
Ανάλογα με το βαθμό επικινδυνότητας, ξεκινώντας από τον χαμηλότερο προς τον υψηλότερο κίνδυνο, εμποτισμός του ξύλου γίνεται για τις παρακάτω χρήσεις:

  1. Εσωτερική χρήση, ξηρό περιβάλλον, π.χ. ψευδοπάτωμα δαπέδου παρκέ.
  2. Εσωτερική χρήση, πιθανότητα βρεξίματος του ξύλου, π.χ. πηχάκια στήριξης κεραμιδιών.
  3. Εξωτερική χρήση,
    • Ξύλο φινιρισμένο, δεν έρχεται σε επαφή με το έδαφος, π.χ. κάσες παραθύρων.
      Εδώ το βασικό ζητούμενο του εμποτισμού του ξύλου των κωνοφόρων είναι η προστασία από την κυάνωση, μια ασθένεια που δεν πειράζει την αντοχή του ξύλου, αλλά το ασχημίζει γιατί το μαυρίζει.
    • Ξύλο μη φινιρισμένο, δεν έρχεται σε επαφή με το έδαφος, π.χ. κάγκελα.
  4. Σε άμεση επαφή με το έδαφος ή το νερό βροχής, π.χ. στύλοι, κολώνες, φράκτες.
  5. Χρήση στη θάλασσα, π.χ. πάσσαλοι σε μαρίνες

Ξύλα επιβραδυντικά της φωτιάς

Ως προς τον κίνδυνο της φωτιάς, στις διακοσμητικές επιπλοξυλουργικές κατασκευές δεν χρειάζεται πάντα η μασίφ ξυλεία να είναι περασμένη με επιβραδυντικό φωτιάς.

akaysto-xyloΔιεθνώς επικρατεί μια άποψη ότι αν έχεις μια ξύλινη επιφάνεια της οποίας η έκτασή της είναι κάτω από το 10% της ολικής επιφάνειας των τοίχων και του ταβανιού του έργου, τότε η επιφάνεια αυτή δεν χρειάζεται ειδική μεταχείριση.
Ωστόσο, μέτρα προστασίας, όπως τα επιβραδυντικά βερνίκια, πρέπει να ληφθούν οπωσδήποτε όταν πρόκειται για καθίσματα, θεωρεία και διαμορφώσεις θεάτρων, κινηματογράφων και δημοσίων χώρων όπου συναθροίζεται πλήθος ανθρώπων.

Στην Αμερική, όταν απαιτείται ξύλο ανθεκτικό στη φωτιά υπάρχουν τρία είδη που είναι εμπορικά διαθέσιμα: Το μαλακό σφενδάμι, η κόκκινη δρυς και το basswood.
Αλλά, ακόμη και αυτά, αν εμποτιστούν, μετά την επεξεργασία τους μπορεί να χάσουν το πιστοποιητικό τους, διαβάζουμε σε σχετικά δημοσιεύματα ινστιτούτων του ξύλου.

Σύνθετο ξύλο – βιομηχανικό και χειροποίητο

Το σύνθετο ξύλο είναι γνωστό στο ευρύ κοινό από τη χρήση του στις εντυπωσιακές ξύλινες κατασκευές της εμφανούς αρχιτεκτονικής που βλέπουμε στην οροφή κολυμβητηρίων, κλειστών γηπέδων, χώρων διασκέδασης κτλ.

syntheto-xylo-4 syntheto-xylo_1

Το βιομηχανικό σύνθετο ξύλο είναι ξυλεία ανακατασκευασμένη με την συγκόλληση ή συρραφή κομματιών ξύλου χωρίς αισθητικά και μηχανικά ελαττώματα και ως εκ τούτου ακριβού κόστους και τιμής.

xylo-milosyntheto-xylo-7

Κατασκευή σύνθετης ξυλείας: Η ξυλεία καθαρίζεται όπως το μήλο από ρόζους, χρωματικές ατέλειες, προσβολές εντόμων κτλ. και στη συνέχεια τα καθαρά κομμάτια συρράπτονται ή συνδέονται με ισχυρή ξυλουργική κόλλα 

Παράγεται και στη χώρα μας από εταιρείες εντάσεως τεχνογνωσίας και διατίθεται σε δοκούς, καθώς και σε πλάκες, οι δε εφαρμογές του είναι ευρύτατες: έπιπλα, κουφώματα, πέργκολες, χειρολαβές κτλ.
Επίσης, διατίθεται σύνθετο ξύλο με εμφυτευμένα έγχρωμα πλαστικά προφίλ ή με εμφυτευμένες οπτικές ίνες, για διακοσμητικές εφαρμογές.

epikolisi-xylouΠέρα από τη βιομηχανική σύνθετη ξυλεία, κάθε ξυλουργικό εργοστάσιο μπορεί να κατασκευάσει σύνθετο ξύλο για τις ανάγκες μιας συγκεκριμένης παραγγελίας.
Σημειωτέον, σήμερα οι κόλλες του ξύλου είναι πολύ ισχυρές.
Κολλώντας και συνδέοντας σανίδες ή ξυλόπλακες με το πάχος τους είναι πάντα μια καλή ιδέα όταν χρειαζόμαστε χοντρά κομμάτια.

Θυμηθείτε: Η κατάλληλη πρίση και η χρήση της κατάλληλης κόλλας δίνουν συνήθως πιο σταθερή ξυλεία από μία συμπαγή μονοκόμματη /μασίφ ξυλεία των ιδίων διαστάσεων.

Η συγκόλληση/σύνδεση κατά πλάτος/φίλιαση (συνένωση) συνηθίζεται περισσότερο απ’ ότι στο κατά πάχος, όπως π.χ. στην κατασκευή του ταμπλά.

Οι σημερινές κόλλες, σε συνδυασμό με την προσεκτική επιλογή κομματιών ως προς τα νερά και το χρώμα, κάνουν το σύνθετο ξύλο πλευρικής σύνδεσης μια πολύ καλή επιλογή.
Η πλευρική σύνδεση περιορίζει φθορά και κόστος και αποτελεί από περιβαλλοντολογική άποψη άριστη χρήση φυσικού πόρου /πράσινη ανάπτυξη.

Οι μασίφ ξυλόπλακες, τόσο οι βιομηχανικές όσο και οι χειροποίητες, πρέπει να βάφονται σε όλες τις όψεις τους και μάλιστα κατά το δυνατόν ταυτόχρονα, για να μην δημιουργούνται εντάσεις λόγω της υγρασίας της βαφής.

Πρακτικά, το σύνθετο ξύλο μπορεί να διακριθεί σε τρεις ποιοτικές βαθμίδες, ανάλογα με το ταίριασμα των κομματιών:
Πρώτη (Ι): καλό ταίριασμα νερών και χρωμάτων,
Δεύτερη (ΙΙ): συμβατό ταίριασμα νερών και χρωμάτων και
Τρίτη (ΙΙΙ): δεν απαιτείται ταίριασμα.

Με τη λογική των προδιαγραφών, η ποιοτική βαθμολογία μιας ξυλείας εξαρτάται από το υλικό της, τη δυνατότητα επεξεργασίας της και από την εμφάνισή της.
Από την άποψη αυτή, ένας ξυλουργός μπορεί να αγοράσει χαμηλής ποιοτικής βαθμίδας ξυλεία και να την αναβαθμίσει αφιερώνοντας χρόνο και εργασία.

Η παλιά ξυλεία

Η παλιά ξυλεία, αυτή που παίρνουμε από τις κατεδαφίσεις των κτιρίων και από τις αναπαλαιώσεις, είναι μια πρώτη ύλη δοκιμασμένη από το χρόνο και ασφαλώς μπορεί κάλλιστα να ξαναχρησιμοποιηθεί υπό την προϋπόθεση ότι δεν κρύβει σαράκια και προσβολή από μύκητες.

palia-xyleiaΣτις μεγαλουπόλεις της Δύσης υπάρχουν ξυλεμπορικά καταστήματα ειδικευμένα στην παλιά ξυλεία, η οποία είναι περιζήτητη και ανάλογα πάει και η τιμή της.
Έχει τύχει να ακούσουμε σε ξυλεμπορικό κατάστημα από πελάτη, προφανώς νοσταλγό «του παλιού καλού καιρού», να λέει ότι η σημερινή ξυλεία δεν έχει την ποιότητα που είχε η παλιά.

Από την επιστημονική άποψη, τα γεννητικά άρα και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της ξυλείας δεν έχουν αλλάξει, παραμένουν αναλλοίωτα, συνεπώς δεν υφίσταται τέτοιο θέμα.

Η όποια παρανόηση πιθανόν αφορά την αντοχή της ξυλείας, καθώς ξυλεία με πυκνές και σφιχτές βένες έχει μεγαλύτερη αντοχή και σταθερότητα από ξυλεία του ιδίου είδους με φαρδιές βένες.

Τα δένδρα σχηματίζουν πυκνούς αυξητικούς δακτύλιους όταν ωριμάζουν μεγαλώνοντας αργά, όπως συμβαίνει στα μεγάλα υψόμετρα. Οι αραιές και φαρδιές βένες σχηματίζονται σε δέντρα που αναπτύσσονται γρήγορα π.χ. στις φυτείες, ή λόγω δασοκομικών χειρισμών, όπως π.χ. οι αραιώσεις του δάσους που επιταχύνουν την ανάπτυξη των δέντρων που έμειναν όρθια.

Τα κατάλληλα ξύλα για την κατάλληλη χρήση

Περισσότερα για το θέμα αυτό διαβάστε στο άρθρο μας:
ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΞΥΛΩΝ: Το κατάλληλο ή τα κατάλληλα είδη ξύλων στην κατάλληλη χρήση